O datowaniu Wielkanocy

Data Świąt Wielkanocnych nie była ustalona precyzyjnie aż do powszechnego Soboru Nicejskiego, który odbył się w 325 roku n.e., zwołany przez cesarza Konstantyna Wielkiego.  Zgodnie z ustaloną wtedy definicją  Wielkanoc przypada w pierwszą niedzielę po paschalnej pełni Księżyca. Definicja wydaje się być prosta. Do wyjaśnienia pozostaje termin paschalna pełnia Księżyca. W  związku z tym, że Wielkanoc to święto religijne, pamiątka zmartwychwstania Chrystusa, trzeba odwołać się do ustaleń Soboru Nicejskiego i ich relacji do zjawisk astronomicznych. Na Soborze wprowadzono pojęcie kościelnej pełni Księżyca, która oznacza przybliżone daty astronomicznej pełni Księżyca, wyznaczone przez ówczesnych astronomów. Astronomiczna pełnia Księżyca to moment, kiedy Księżyc znajduje się po przeciwnej stronie Ziemi co Słońce, czyli używając pojęć astronomicznych: jego długość ekliptyczna różni się o 180 stopni od długości ekliptycznej Słońca. Daty kościelnej pełni Księżyca zostały stabelaryzowane i do dziś są podstawą do obliczania daty Wielkanocy. Paschalna pełnia Księżyca to pierwsza kościelna pełnia Księżyca następująca po 20 marca danego roku. Stąd na podstawie znajomości daty paschalnej pełni Księżyca wyznaczamy datę Wielkanocy z podanej już definicji. Począwszy zatem od roku 326 n.e. Wielkanoc nie jest wyznaczana przy użyciu daty równonocy wiosennej i nie ma z nią bezpośredniego związku, wbrew obiegowej opinii, że Wielkanoc wypada w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej, astronomicznej pełni Księżyca. Jest to błędna definicja.

Ważną jest rzeczą, aby zdawać sobie sprawę z tego, że astronomiczna pełnia Księżyca następuje w dwóch różnych dniach na kuli ziemskiej. Dzieje się tak dlatego, że obrót Ziemi wokół osi (z zachodu na wschód) następuje w ciągu 24 godzin, więc jeśli np. w Krakowie jest godzina 8.00 rano w niedzielę 31 marca 2002 r., wtedy na Hawajach jest godz. 20.00, ale dnia poprzedniego czyli sobota 30 marca 2002 r. Jednakże Wielkanoc ma miejsce tego samego dnia na całej kuli ziemskiej czyli np. 31 marca 2002 r. w niedzielę, ponieważ jej datowanie oparte jest nie na astronomicznej pełni Księżyca lecz na paschalnej pełni Księżyca, której data jest taka sama dla całej Ziemi. Data paschalnej pełni Księżyca  może różnić się od daty astronomicznej pełni Księżyca nawet o trzy dni, więc przy obliczeniach daty Wielkanocy musimy używać pojęcia paschalnej pełni Księżyca.

Z podanej definicji datowania wnosimy,  że Niedziela Wielkanocna może wypaść najwcześniej 22 marca, a najpóźniej 25 kwietnia. Pierwszy przypadek następuje wówczas, gdy  kościelna pełnia Księżyca  ma miejsce 21 marca w sobotę. Czyli paschalna pełnia Księżyca ma miejsce 21 marca, a najbliższa niedziela po niej wypada 22 marca, stając się Niedzielą Wielkanocną. Najbliższa taka sytuacja będzie miała miejsce  w roku 2285 (sic!). Podobnie, drugi przypadek ma miejsce gdy kościelna pełnia Księżyca wypada 20 marca w sobotę. Wtedy kolejna pełnia wypada 18 kwietnia w niedzielę (29 dni po poprzedniej), co daje nam Wielkanoc 25 kwietnia. Taką datę będzie mieć Wielkanoc w roku 2038.

W tym krótkim opisie zajmujemy się jedynie datą Wielkanocy używaną w Kościele Zachodnim, pośród np. katolików czy protestantów, gdzie datowanie oparte jest na kalendarzu gregoriańskim, wprowadzonym przez papieża Grzegorza XIII w 1582 roku n.e. Kościoły Wschodnie obliczają daty świąt kościelnych, w tym Wielkanocy, kierując się kalendarzem juliańskim, który obowiązywał przed reformą kalendarza w 1582 roku.
 

Więcej o datowaniu Wielkanocy

Wiele informacji o datowaniu Wielkanocy (i dalsze referencje) znajdziesz w:

Przykładowe daty Wielkanocy

Poniżej zebraliśmy kilka dat Świąt Zmartwychwstania przypadających w latach ważnych wydarzeń historycznych. Zestawione są także daty Wielkanocy w minionym i bieżącym dziesięcioleciu.
 
Wydarzenie historyczne Data Wielkanocy 
Chrzest Polski 20 kwiecień 966
Zjazd Gnieźnieński  30 marzec 1000
Fundacja Akademii Krakowskiej  1 kwiecień 1364
Bitwa pod Grunwaldem  1 kwiecień 1410
Hołd Pruski 19 kwiecień 1525
Konstytucja 3 Maja  24 kwiecień 1791
Powstanie Obserwatorium Astronomicznego w Krakowie  8 kwiecień 1792
Odzyskanie niepodległości  31 marzec 1918
Zakończenie II wojny światowej  1 kwiecień 1945
Polak Papieżem  26 marzec 1978
Stan wojenny  19 kwiecień 1981
Powrót komety Halleya  30 marzec 1986
III Rzeczpospolita  15 kwiecień 1990

 
 
Data Wielkanocy (1991-2010)
31 marzec 1991
19 kwiecień 1992
11 kwiecień 1993
3 kwiecień 1994
16 kwiecień 1995
7 kwiecień 1996
30 marzec 1997
12 kwiecień 1998
4 kwiecień 1999
23 kwiecień 2000
15 kwiecień 2001
31 marzec 2002
20 kwiecień 2003
11 kwiecień 2004
27 marzec 2005
16 kwiecień 2006
8 kwiecień 2007
23 marzec 2008
12 kwiecień 2009
4 kwiecień 2010

 
Liczba Niedziel Wielkanocnych przypadających na daną datę w minionym, XX stuleciu 

 
Liczba Niedziel Wielkanocnych przypadających na daną datę w bieżącym,  XXI stuleciu 

Algorytm

Tutaj znajdziesz program do obliczania daty Wielkanocy napisany w języku Python (dostępnym dla wielu systemów operacyjnych) a tutaj w VisualBasic. Program jest tak prosty, że bez kłopotu można go przepisać do dowolnego języka programowania. Autorem oryginalnej wersji programu w Visual Basic jest  Ronald W. Mallen.

Jacek Guzik

Orion | Spójrz w niebo