GLAST - Fermi Gamma-ray Space Telescope

Teleskop GLAST został wyniesiony na orbitę 11 czerwca br. i rozpoczął 60-dniowy okres próbny, który, poki co, przechodzi wyśmienicie. GLAST to skrót od Gamma-ray Large Area Space Telescope, czyli  wielkopowierzchniowy teleskop kosmiczny do obserwacji na falach gamma. Dwa instrumenty wchodzące w skład teleskopu poddawane są testom i kalibracjom - Large Area Telescope (LAT) oraz GLAST Burst Monitor (GBM). LAT  wykonał zdjęcia całego nieba pokazując jaśniejący gaz w Drodze Mlecznej, pulsary i odległe galaktyki. Na ten obraz składa się 95 godzin  pierwszych obserwacji dokonanych przez  LAT. Dla porównania, uzyskanie podobnego obrazu  zajęło nie działajacemu już Kosmicznemu Teleskopowi Comptona całe lata.Obraz przedstawia gaz i pył w płaszczyźnie Drogi Mlecznej świecący w zakresie gamma  w wyniku zderzeń z  wysokoenergetycznymi jądrami cząstek, czyli z promieniowaniem kosmicznym. Takie obserwacje będą głównym zadaniem teleskopu LAT  przez następny rok -  szybkie  zdjęcia często wykonywane pozwolą  monitorować gwałtownie zmieniające się źródła na niebie. Detetektor LAT wykrywa fotony o energiach od 20 milionów eV do ponad 300 miliardów eV (5 milionów razy więcej niż dawka promieniowania roentgenowskiego przy prześwietlaniu zęba).

Fot. Skan nieba wraz z płaszczyzną Drogi Mlecznej wykonany przez teleskop GLAST.
 Źródło: NASA, DOE, International LAT Team

Drugi instrument teleskopu, GBM, wykrywa błyski gamma.  Są to wysokoenergetyczne wybuchy powstające w  momencie połączenia dwu gwiazd neutronowych lub wybuchu masywnej gwiazdy. GLAST Burst Monitor dojrzał 31 błysków gamma w pierwszym miesiącu działania. GBM odbiera promieniowanie gamma o mniejszej energii niż teleskop LAT. Obserwacje tajemniczych błysków gamma przez oba instrumenty pomogą naukowcom rozwiązać zagadkę ich powstawania.

Z końcem sierpnia NASA ogłosiła zmianę nazwy teleskopu - teleskop będzie nosił imię profesora Enrico Fermiego (1901 - 1954) pioniera fizyki wysokich energii, laureata Nagrody Nobla z 1938 r. Enrico Fermi jako pierwszy wskazał,  w jaki sposób kosmiczne cząstki mogą być przyspieszane do dużych prędkości. GLAST, obecnie Fermi Gamma-ray Space Telescope, będzie poszukiwał pulsarów w naszej Galaktyce, czy supermasywny czarnych dziur w jądrach galaktyk aktywnych.  Pracami i obserwacjami kieruje NASA przy współudziale innych instytucji z USA, Francji, Niemczech, Włoch, Japonii i Szwecji.

Fermi - logo
Rys. Logo Kosmicznego Teleskopu Gamma im. Enrico Fermiego. Źródło: NASA/Sonoma State University/Aurore Simonnet

10 wrzesień 2008

Źródło: NASA | Karolina Zawada

Liczba odsłon: 1181