Niebieski wir w rzece

Zdjęcie galaktyki spiralnej NGC 1187 wykonane za pomocą VLT
Zdjęcie uzyskane należącym do ESO Bardzo Dużym Teleskopem (VLT) pokazuje galaktykę NGC 1187. Robiąca wrażenie spirala znajduje się 60 milionów lat świetlnych od nas w kierunku gwiazdozbioru Erydanu. W ciągu ostatnich trzydziestu lat w NGC 1187 wybuchły dwie supernowa, najnowsza w 2007 roku.
ESO

Nowe zdjęcie, uzyskane za pomocą Bardzo Dużego Teleskopu (VLT), pokazuje galaktykę NGC 1187. Ta robiąca wrażenie spirala znajduje się około 60 milionów lat świetlnych od nas i widoczna jest w konstelacji Erydanu. W ciągu ostatnich trzydziestu lat w NGC 1187 nastąpiły dwa wybuchy supernowych, najnowsza w 2007 roku. Zaprezentowana fotografia jest najbardziej szczegółowym zdjęciem galaktyki uzyskanym do tej pory.

Na nowym zdjęciu z VLT galaktyka NGC 1187 [1] jest widoczna prawie z góry, co daje nam dobrą możliwość podziwiania jej spiralnej struktury. Można dostrzec około sześciu ramion spiralnych, z których każde zawiera wielkie ilości gazu i pyłu. Niebieskawe struktury w ramionach spiralnych wskazują obecność młodych gwiazd narodzonych w obłokach gazu międzygwiazdowego.

Gdy spojrzymy w kierunku centralnych obszarów, ujrzymy świecące na żółto centralne zgrubienie galaktyki. Ta część galaktyki składa się głównie z e starych gwiazd, gazu i pyłu. W przypadku NGC 1187, zamiast okrągłego zgrubienia, mamy do czynienia z subtelną centralną poprzeczką. Uważa się, że w poprzeczkach zachodzą mechanizmy, które przemieszczają gaz z ramion spiralnych do centrum, wzmacniając procesy gwiazdotwórcze.

Wokół zewnętrznych części galaktyki można dostrzec także wiele słabszych i bardziej odległych galaktyk. Niektóre z nich przeświecają nawet przez dysk NGC 1187. Ich głównie czerwonawe odcienie kontrastują z niebieskimi gromadami gwiazd w znacznie bliższym obiekcie.

NGC 1187 wygląda spokojnie i niezmiennie, ale od 1982 roku zanotowano w niej dwa wybuchy supernowych. Supernowa jest gwałtowną eksplozją gwiazdową, wynikającą ze śmierci albo masywnej gwiazdy, albo białego karła w układzie podwójnym [2]. Supernowe to jedne z najbardziej energetycznych zdarzeń we Wszechświecie i są tak jasne, że często przewyższają blaskiem całą galaktykę, zanim znikną z pola widzenia po kilku tygodniach lub miesiącach. Podczas tego krótkiego okresu supernowa może wypromieniować tyle energii, ile Słońce wyemituje w trakcie swojego całego życia.

W październiku 1982 roku w Obserwatorium ESO La Silla odkryto pierwszą supernową w NGC 1187 – SN 1982R [3], a ostatnio, w 2007 roku, miłośnik astronomii Berto Monard dostrzegł w RPA kolejną supernową w tej galaktyce – SN 2007Y. Zespół astronomów przeprowadził następnie dokładne badania i monitorował SN 2007Y przez około rok, korzystając w wielu różnych teleskopów. Nowe zdjęcie NGC 1187 zostało utworzone jako część tych badań, a supernową widać blisko dołu zdjęcia (zarejestrowana jest długo po maksimum jasności).

Dane uzyskano za pomocą instrumentu FORS1, zamontowanego na Bardzo Dużym Teleskopie (VLT) w Obserwatorium ESO Paranal w Chile.

Uwagi

[1] Galaktykę tę odkrył William Herschel w 1784 roku w Anglii.

[2] Jedna z klas wybuchów supernowych zachodzi na koniec życia masywnych gwiazd – o masach ponad osiem mas Słońca – gdy paliwo jądrowe gwiazdy zostaje wyczerpane i nie jest ona w stanie przeciwdziałać grawitacyjnemu zapadaniu się, co prowadzi do gwałtownej eksplozji. Alternatywnie wybuchy supernowych mogą zachodzić także w układach podwójnych gwiazd, w których węglowo-tlenowy biały karzeł wyciąga materię z masywniejszego towarzysza. Gdy nastąpi transfer wystarczającej ilości materii, gwiazda zaczyna zapadać się, wywołując eksplozję supernowej.

[3] Międzynarodowa Unia Astronomiczna jest odpowiedzialna za nazywanie supernowych po tym jak zostaną odkryte. Nazwa zawiera rok odkrycia, po którym następuje jedna lub dwie litery. Pierwsze 26 supernowych w danym roku otrzymuje duże litery od A do Z. Kolejne oznaczane są dwoma małymi literami.

Źródło: ESO | Tłumaczenie: Krzysztof Czart

Liczba odsłon: 2281