Spójrz w niebo - czerwiec 2003

Spojrzenie w czerwcowe niebo 2003  

Wiatry i ludzie czerwcowi do odmiany wciąż gotowi

tak mówi staropolskie przysłowie, pochodzące jeszcze z czasów głosowań na sejmikach szlacheckich, nie w sprawach unijnych, a poza tym to okres najdłuższych pracowitych dni i długich zmierzchów dogodnych dla spacerów. Mamy zatem krótkie i ciepłe noce, które nie sprzyjają profesjonalnym obserwacjom astronomicznym, ale są tym cenniejsze dla prawdziwych miłośników nieba. Możemy zatem w długie dni czerwcowe zachwycać się grą obłoków, począwszy od chmur kłębiastych, wróżących dobrą pogodę, poprzez chmury pierzaste, aż po groźnie wyglądające cumulonimbusy czyli chmury burzowe.

Tegoroczne astronomiczne lato rozpocznie się wieczorem w sobotę 21 czerwca o godz. 21.10, kiedy to Słońce w swej rocznej wędrówce po ekliptyce oddali się najbardziej na północ od równika niebieskiego, osiągając punkt przesilenia letniego zwany punktem Raka. W tym dniu, w Krakowie, Słońce w chwili przejścia przez południk góruje na wysokości prawie 63,5 stopnia nad horyzontem. Wzejdzie ono o godz. 4.30, a zajdzie o 20.53, zatem dzień będzie trwał 16 godzin i 23 minuty i będzie to najdłuższy dzień (a najkrótsza noc) tego roku, dłuższy od najkrótszego aż o 8 godz. i 18 minut. Już 5 czerwca dzień będzie dwa razy dłuższy od najkrótszego dnia roku (22.XII.) i będzie trwał w Krakowie 16 godz. i 10 minut. Najwcześniej Słońce wzejdzie w Krakowie w dniu 14 czerwca (o godz. 4.30) i tak wczesnych wschodów Słońca będzie aż 9 - przez 9 kolejnych dni. Najpóźniej Słońce zajdzie 20 czerwca (o godz. 20.53) i takich późnych zachodów będzie aż 12, do 1 lipca włącznie. Dni krótszych, o niespełna jedną minutę, będziemy mieli prawie cały tydzień, od 18 do 24 czerwca. Wtedy też, na św. Jana (24.VI), lubią padać obfite deszcze. Zobaczymy, czy może po śnieżnej wiośnie nie będzie w tym roku deszczy świętojańskich. Tak czy inaczej będzie z pogodą, w dniu 1 czerwca w Krakowie, Słońce wzejdzie o godz 4.36, a zajdzie o godz. 20.40. Dzień będzie trwał 16 godz. i 4 minuty i będzie jeszcze krótszy o 19 minut od najdłuższego dnia roku. Natomiast ostatniego czerwca, Słońce w Krakowie wzejdzie o godz. 4.34, a schowa się pod horyzontem o godz. 20.53 i dzień będzie prawie niezauważalnie, ale jednak krótszy, od najdłuższego dnia roku (o 4 minuty) (zobacz wschody - zachody w różnych miastach). Ze wzmożoną aktywnością Słońca należy się liczyć przez parę dni na początku i końcu miesiąca. Słońce znajduje się w fazie kończącego się maksimum jedenastoletniego, XXIII cyklu aktywności.

Na Międzynarodowy Dzień Dziecka Księżyc będzie w nowiu, natomiast rozpocznie on lato będąc w ostatniej kwadrze. Zatem krótkie, ale bezksiężycowe noce będziemy mieli na początku i końcu miesiąca. Kolejność faz Księżyca jest bowiem następująca: pierwsza kwadra 7.VI. o godz. 22.28, pełnia 14.VI. o godz.13.16, ostatnia kwadra 21.VI. o godz. 16.45 i nów 29.VI. o godz. 20.39. W perygeum (najbliżej Ziemi) Księżyc znajdzie się 13 czerwca o godz. 1, a w apogeum (najdalej od Ziemi) będzie 25 czerwca o godz. 4.

Jeśli chodzi o planety, to Merkury, Wenus i Saturn znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne. Nad ranem coraz wyżej nad południowo-wschodnim horyzontem wznosi się Mars, jednocześnie rośnie jego jasność od -0.7 do -1.5 wielkości gwiazdowej (mag). Natomiast świecący nad zachodnim horyzontem Jowisz (-1.8 wielkość gwiazdowa), szybko obniża się nad wieczornym horyzontem i pod koniec miesiąca zachodzi wkrótce po zachodzie Słońca. Natomiast w ostatnich dniach czerwca, na porannym, północno-wschodnim niebie, tuż przed wschodem Słońca, spod horyzontu wysuną się Uran i Neptun, jednak w ich dostrzeżeniu przeszkadzać będzie bardzo niskie położenie nad horyzontem.

Natomiast od 26 czerwca do 2 lipca będzie możliwość zliczania meteorów z czerwcowego roju Bootydów. Radiant leży w gwiazdozbiorze Wolarza (łac. Bootes). Rój jest dość obfity, do 2 przelotów na minutę, a maksimum aktywności przypada na wczesny wieczór 27.VI. Księżyc w pobliżu nowiu nie będzie przeszkadzał w obserwacjach.

Dodatkowa ciekawa sytuacja do obserwacji na czerwcowym niebie zdarzy się 19 czerwca kiedy to Księżyc, podążający do ostatniej kwadry, zbliży się do Marsa na odległość dwóch stopni (zobacz mapka poniżej na 19 czerwca na godz. 4 w Krakowie). Dla uzyskania pełnej satysfakcji z obserwacji można wykorzystać lunety Obserwatorium Astronomicznego UJ na Forcie Skała (tel. (012) 4251771). Byle pogoda nam dopisywała, zaś z drugiej strony nasuwa się takie staropolskie przysłowie:

W czerwcu się pokaże, co nam Bóg da w darze

wobec czego życzę Państwu, u progu zbliżających się wakacji i nadchodzącego sezonu urlopowego, słonecznych i ciepłych dni, z jak najmniejszą ilością cumulonimbusów.  
Adam Michalec