Spójrz w niebo - kwiecień 2002

Spojrzenie w kwietniowe niebo

" Gdy sucho w kwietniową niedzielę, przez cały rok deszczu nie za wiele "

To przysłowie jakoś dziwnie pasuje na Prima Aprilis i wyraża przy okazji naszą tęsknotę za prawdziwą aurą wiosenną, ba - za letnią! Dlatego ogromnie pocieszającym będzie fakt, iż w tym miesiącu Słońce wznosi sie coraz wyżej ponad równik niebieski, od 5 do 15 stopni, tak, że w ciągu kwietnia w Krakowie dnia przybędzie dokładnie o 105 minut. Na śmigus dyngus, a zarazem na Prima Aprilis (następne takie spotkanie będziemy mieć w 2013 roku co możemy łatwo sprawdzić na stronie o datowaniu Wielkanocy), Słońce wschodzi o 6.17 a zachodzi o 19.11. Natomiast w ostatnim dniu miesiąca wschód Słońca nastąpi już o 5.18 a zachód dopiero o 19.57. Zatem ostatniego kwietnia dzień będzie trwał 14 godzin 39 minut i będzie dłuższy od najkrótszego dnia w roku aż o 6 godzin i 34 minuty, ale jeszcze krótszy o 1 godzinę i 44 minuty od najdłuższego, czerwcowego dnia. Rano 20 kwietnia, o godz. 8.20, Słońce wstępuje w znak Byka. Na przełomie I i II dekady oraz II i III dekady miesiąca możemy zaobserwować, dysponując odpowiednimi przyrządami, dużą aktywność magnetyczną Słońca przejawiającą się zwiększoną ilością plam czy rozbłysków. Powoli Słońce zmniejsza swą aktywność w 23 cyklu, jednakże możemy się spodziewać, iż w tym okresie wystąpi na Ziemi burza magnetyczna i związane z nią zjawisko zorzy polarnej nad terytorium Polski. 20 kwietnia, jak corocznie, obchodzony będzie Światowy Dzień Ziemi, zatem patrząc w niebo, nie zapominajmy o naszej Błękitnej Planecie.

Jeśli chodzi o Księżyc, to w drugiej dekadzie miesiąca nie będzie on przeszkadzał w obserwacjach nieba, bowiem kolejność faz w kwietniu jest następująca: ostatnia kwadra przypada 4.IV. o godz. 17, nów 12.IV. o godz. 21, pierwsza kwadra 20.IV. o godz. 15 i pełnia będzie 27.IV. o godz. 5. Najdalej od Ziemi czyli w apogeum znajdzie się Księżyc rano 10 kwietnia, a najbliżej Ziemi, w perygeum, będzie wieczorem 25 kwietnia.

W tym miesiącu wszystkie pięć planet, które były znane starożytnym, będą jednocześnie dostępne do obserwacji na wieczornym niebie. Pod koniec miesiąca, nisko na północno-zachodnim horyzontem, można odnaleźć Merkurego świecącego jako gwiazda zerowej wielkości gwiazdowej (czyli o jasności bardzo zbliżonej do Wegi). Także wieczorem, powyżej Merkurego można zobaczyć Wenus jako Gwiazdę Wieczorną o jasności około -4 mag. Nadal jednak jej obserwacje nie są łatwe, gdyż planeta przez godzinę po zachodzie Słońca przebywa nisko nad horyzontem. Natomiast Mars, zaledwie o jasności +1.6 mag, widoczny jest powyżej Wenus, w gwiazdozbiorze Byka. Z upływem dni maleje wysokość planety nad horyzontem a ponadto systematycznie rośnie odleglość dzieląca go od Ziemi, przez co maleje obserwowana średnica jego tarczy. Praktycznie uniemożliwia to obserwacje szczegółów powierzchni Marsa. Powyżej Marsa, takżę w gwiazdozbiorze Byka można obserwować Saturna, jako obiekt zerowej jasności. Również wieczorem, ponad Saturnem, wysoko na zachodnim niebie w gwiazdozbiorze Bliźniąt możemy obserwować Jowisza świecącego pięknym blaskiem o jasności -2.0 mag. Nawet przez niewielki teleskop można obserwować zjawiska zachodzące w systemie jego księżyców galileuszowych, a na tarczy planety śledzić zmiany w układzie pasów chmur w jej atmosferze. Uran i Neptun znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i są z Ziemi niewidoczne. Natomiast nad ranem widoczny jest Pluton w gwiazdozbiorze Wężownika, jednakże ze względu na jego małą jasność obserwowaną (+13.8 mag), aby go móc zaobserwować niezbędnym jest użycie teleskopu o średnicy zwierciadła przynajmniej 15 cm.

16 kwietnia dojdzie do zakrycia Saturna przez Księżyc. W Krakowie Saturn zniknie za nieoświetloną stroną Księżyca około godz. 22.49, gdy oba ciała będą już bardzo nisko, bo ok. 6 stopni nad północno-zachodnim horyzontem. Zniknięcie potrwa około 44 minuty. Niestety zjawisko odkrycia będzie u nas widoczne jedynie z północno-zachodnich krańców Polski. Natomiast 19.IV., na dzień przed pierwszą kwadrą, Księżyc zbliży sie do Jowisza na odleglość kątową na niebie około jednego stopnia, czyli dwóch średnic swojej tarczy.

Kometa Ikeya-Zhang, która była w marcu widoczna na niebie wieczornym teraz (po przejściu przez peryhelim) pojawi się na niebie porannym.

Od 19 do 24 kwietnia promieniuja meteory z roju kwietniowych Lirydów . Ich radiant leży w pobliżu Wegi, najjaśniejszej gwiazdy w gwiazdozbiorze Lutni. Maksimum aktywności, wynoszące około 15 do 25 przelotów na godzinę, przypada 21 kwietnia. W tym roku warunki do ich obserwacji sa złe, gdyż będzie w tym przeszkadzał Księżyc po pierwszej kwadrze.

Oto tylko najważniejsze zjawiska na niebie, które polecałbym Państwu do obserwacji w kwietniu. Oby nam tylko pogoda dopisała, czego ciepło i wiosennie wszystkim Państwu z głębi serca życzę, jednocześnie przypominając przysłowie:

" Na ukwieconej łące i ptaki wiją swoje gniazda "

Adam Michalec