Spójrz w niebo - listopad 2002

Spojrzenie w listopadowe niebo  

W Małopolsce przez najbliższe cztery miesiące Słońce będzie wschodzić i zachodzić pod niewielkim kątem w stosunku do horyzontu czyli będą długie świty i zmierzchy. W związku z tym będziemy mogli podziwiać piękne zjawiska zorzy porannej i wieczornej, niezwykłej gry świateł na niebie, jeśli tylko nie będzie wielkiego zachmurzenia lub gęstej mgły. W coraz krótsze dni listopadowe warto zacytować następujące przysłowie

Gdy Marcinowa (11.XI.) gęś po lodzie, to Boże Narodzenie po wodzie

Mimo wszystko Słońce jak zwykle nie próżnuje. Jego deklinacja systematycznie z dnia na dzień maleje, w związku z tym długość dnia na półkuli północnej stale się skraca, zaś na południowej wydłuża. W listopadzie w Krakowie dnia ubędzie już tylko o 81 minut - z 9 godz. 48 minut w pierwszym dniu listopada, do 8 godz. 27 minut ostatniego dnia miesiąca. W dniu Wszystkich Świętych Słońce wschodzi o godz. 6.29 a zachodzi o 16.17 (zobacz wschody - zachody w różnych miastach). Natomiast ostatniego listopada, wschód Słońca nastąpi o godz. 7.15, zaś zachód o 15.42. 22 listopada Słońce przechodzi o godz. 12.52 ze znaku Skorpiona (Niedźwiadka) do znaku Strzelca. Ponadto, w pierwszej połowie miesiąca możemy zaobserwować, dysponując odpowiednimi przyrządami, nadal dużą aktywność magnetyczną Słońca w niespodziewanie przedłużającym się maksimum 23 cyklu.

Ciemne, bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych będziemy mieli w pierwszej dekadzie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest następująca: nów 4.XI. o godz. 22, pierwsza kwadra 11.XI. też o godz. 22, pełnia 20.XI. o godz. 3 i ostatnia kwadra 27.XI. o godz. 17. W perygeum (najbliżej Ziemi) znajdzie się Księżyc 4.XI. o godz. 2, a w apogeum (najdalej od Ziemi) będzie w południe 16.XI. Natomiast w nocy z 19 na 20.XI. wystąpi zjawisko półcieniowego zaćmienia Księżyca, które dla wytrawnych obserwatorów objawi się lekkim pociemnieniem górnego brzegu tarczy Srebrnego Globu, będącego wówczas oczywiście w pełni. Maksymalna faza zaćmienia, czyli najgłębsze wejście Księżyca w cień Ziemi, przypadnie 20 listopada o godz. 2.47.

Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny. Wenus jako Gwiazda Poranna o jasności -4 wielkości gwiazdowej (mag) staje się możliwa do zaobserwowania nad ranem dopiero od połowy miesiąca. Także nad ranem, powyżej Wenus, można zaobserwować Marsa, jednakże ze względu na jego dużą odległość od Ziemi widoczny jest jako słaba czerwonawa gwiazdka o jasności +1.8 mag. Natomiast w drugiej połowie nocy można podziwiać Jowisza jako jasną gwiazdę (-2.2 mag) na granicy gwiazdozbiorów Raka i Lwa. Na zachód od Jowisza, w gwiazdozbiorze Byka, także w drugiej połowie nocy widoczny jest Saturn o jasności -0.3 mag. Warto nań spojrzeć przez lunetkę ze względu na doskonale widoczny układ pierścieni wraz z przerwą Cassiniego. Uran (+5.8 mag) i Neptun (+7.9 mag) są dostępne do obserwacji w pierwszej połowie nocy na południu nieba, w gwiazdozbiorze Koziorożca. Natomiast Pluton wędruje po niebie zbyt blisko Słońca i jest niedostępny do obserwacji z powierzchni Ziemi.

Szczególnie polecałbym wieczory 21 i 22 listopada około godz. 21, kiedy to nad Saturnem przesunie się Księżyc tuż po pełni. Natomiast 26 listopada Księżyc, na dzień przed ostatnią kwadrą, spotka się tuż przed północą z Jowiszem w odległości 4 stopni.

W tym miesiącu promieniują dwa roje meteorów: Taurydy i Leonidy. Taurydy mają podwójny radiant (południowy i północny) w gwiazdozbiorze Byka (łac. Taurus) a maksimum ich aktywności przypada na 5 listopada (radiant południowy) i 12 listopada (radiant północny). Ten rój meteorów to pozostałość po warkoczu krótkookresowej, obiegającej Słońce w ciągu 3.3 lat, komety Enckego, która swego czasu rozpadła się na dwie części. Obserwuje się przeciętnie od 10 do 15 spadających gwiazd na godzinę z tego roju, wybiegających z obszaru nieba w pobliżu Plejad i Hiad. Obserwacjom nie będzie w tym roku przeszkadzał Księżyc. Leonidy zaś promieniują z gwiazdozbioru Lwa (łac. Leo) od 14 do 21 listopada (średnio około 20 przelotów na godzinę), z maksimum 19 listopada. Są one związane z pozostałością po warkoczu komety Tempel-Tuttle'a. W związku z niedawnym powrotem tej komety w pobliże Słońca nadal możliwa jest zwiększona aktywność tego roju. 19 listopada przewidywany jest deszcz meteorów około godz. 4.50 naszego czasu. Warunki obserwacyjne w tym roku są niestety złe, ponieważ porannym obserwacjom meteorów będzie przeszkadzał Księżyc prawie w pełni.

Dysponując wolną chwilą spójrzmy w niebo. Niestety nie mogę Państwu zagwarantować tak dobrej pogody obserwacyjnej jaka była w październiku, ponieważ w listopadzie najczęściej niebo spowite jest chmurami, o czym dobitnie świadczy następujące przysłowie

Gdy miękko na Andrzeja (30.XI), to nie dobra nadzieja

Spójrzmy zatem w pogodne niebo czego Państwu i sobie gorąco życzę.

Adam Michalec