Spójrz w niebo - listopad 2006

Spojrzenie w listopadowe niebo 2006  

U nas, praktycznie przez najbliższe cztery miesiące, Słońce będzie wschodzić i zachodzić pod niewielkim kątem w stosunku do horyzontu, a zatem świty i zmierzchy będą dłuższe niż latem. W związku z tym, będziemy mogli podziwiać piękne zjawiska zorzy porannej czy wieczornej - tej niezwykłej gry świateł na niebie - jeśli tylko nie będzie wielkiego zachmurzenia lub gęstej mgły. W te szare, chłodne a coraz to krótsze dni, warto tu chyba zacytować następujące przysłowie:

"Grzmot (12) listopada - dużo zmian zapowiada"

Mimo wszystko, Słońce jak zwykle nie próżnuje. Jego deklinacja systematycznie z dnia na dzień maleje, a w związku z tym długość dnia, na półkuli północnej, stale się skraca, zaś na południowej wydłuża i tam maja wiosnę. W listopadzie w Krakowie, ubędzie dnia "już tylko" o 81 minut; z 9 godz. 48 minut w pierwszym dniu, do 8 godz. 27 minut ostatniego dnia miesiąca. W dniu Wszystkich Świętych, Słońce wschodzi o godz. 6.29 a zachodzi o 16.17. Natomiast ostatniego listopada, wschód Słońca nastąpi o godz. 7.15, zaś zachód o 15.42 (zobacz także wschody i zachody Słońca w różnych miastach). Słońce we wtorek 22 listopada, przechodzi o godz. 12.03 ze znaku Skorpiona (Niedźwiadka) w znak Strzelca. Ponadto, przez cały miesiąc, aktywność magnetyczna Słońca będzie mała (brak grup plam na tarczy Słońca).

Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będziemy mieli na przełomie drugiej i trzeciej dekady miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca będzie następująca: pełnia 5 listopada o godz. 14, ostatnia kwadra 12 listopada o godz. 19, nów 20 listopada o godz. 23 i pierwsza kwadra 28 listopada o godz. 07 (zobacz także wschody i zachody Księżyca w Krakowie). W perygeum (najbliżej Ziemi) znajdzie się Księżyc 4 listopada o godz. 01, a w apogeum (najdalej od Ziemi) będzie 15 listopada tuż przed północą.

Merkury w dniu 8 listopada przejdzie na tle tarczy Słońca. To przejście będzie widoczne na Pacyfiku, w obu Amerykach i na Antarktydzie. U nas będzie on widoczny nad ranem, pod koniec miesiąca, nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, na wysokości +10 stopni (24-25 listopada) święcąc z jasnością -0.4 magnitudo.

Natomiast Wenus, Mars i Jowisz znajdują się na niebie blisko Słońca, a zatem będą niedostępne dla obserwacji.

Saturna, który gości w gwiazdozbiorze Lwa, można obserwować w drugiej połowie nocy, a jego jasność wynosi +0.7. Mimo tego, warto nań spojrzeć przez lunetę, ze względu na doskonale widoczny układ pierścieni wraz z przerwą Cassiniego.

Uran (+5.8 wielkość) i Neptun (+7.9 wielkość) są dostępne w pierwszej połowie nocy, na południu nieba - odpowiednio w gwiazdozbiorach Wodnika i Koziorożca.

Natomiast "karłowata planeta" Pluton, podobnie jak Merkury, wędruje po niebie zbyt blisko Słońca i jest niedostępna do obserwacji.

W tym miesiącu promieniują dwa silne roje meteorów, Taurydy i Leonidy. Taurydy mają podwójny radiant (południowy - S i północny - N) w gwiazdozbiorze Byka, a maksimum ich aktywności przypada na 5 listopada (S) i 12 listopada (N). Ten rój meteorów to pozostałość po warkoczu krótkookresowej (obiega Słońce w ciągu 3.3 lat) komety Enckego, która swego czasu rozpadła się na dwie części. Obserwuje się przeciętnie z tego roju od 10 do 15 "spadających gwiazd" na godzinę, wybiegających z obszaru nieba w pobliżu Plejad i Hiad. Obserwacjom w drugiej połowie nocy - co jest bardzo istotne - będzie przeszkadzał Księżyc zbliżający się od pełni do ostatniej kwadry. Leonidy zaś, promieniują z gwiazdozbioru Lwa, od 14 do 21 listopada (do 20 przelotów/godz.) z maksimum 17 listopada o godz. 22, oraz maksimum wtórne 19 listopada o godz. 6. Są one związane z pozostałością po warkoczu komety Tempel-Tuttle'a. Warunki obserwacyjne w tym roku są dobre, Księżyc w tym czasie podąża do nowiu.

Dysponując wolną chwilą spójrzmy w niebo, niestety najczęściej spowite chmurami, o czym dobitnie świadczy takie przysłowie:

"Święty Marcin (11 grudnia) na siwym koniu przyjeżdża"

Zatem u progu grudnia, pogodnego nieba, Państwu i sobie gorąco życzę.

Adam Michalec



Wygląd nieba w Krakowie, w nocy z 17 na 18 listopada.
Widoczny wschodzący gwiazdozbiór Lwa z radiantem Leonidów oraz Saturn.