Spójrz w niebo - maj 2003

Spojrzenie w majowe niebo 2003  

Pierwszego maja deszcz, nieurodzaju wieszcz

W związku z tym przysłowiem, mając w pamięci chłodne i śnieżne dni kwietnia, oraz obfitym układem dni świątecznych w pierwszym tygodniu maja, lepiej życzmy sobie na początek lazurowego nieba. Na dodatek, wieczorny firmament szykuje nam przeróżne niespodzianki. Słońce, mimo aż tylu świąt, w maju nie wypoczywa - do 21.V. będzie w znaku Byka, aby w tym dniu o godz. 13.14 przejść w znak Bliźniąt. Nadal mozolnie wznosi się po ekliptyce, coraz to wyżej ponad równik niebieski, ale już wolniej niż w kwietniu. W ciągu tego miesiąca w Krakowie przybędzie dnia o 82 minuty. Jednakże tempo przyrostu dnia maleje, z 4 minut w pierwszym tygodniu maja do 2 minut pod koniec miesiąca. We wtorek 1 maja, mimo święta, Słońce będzie pracowało w pocie czoła przez 14 godzin i 40 minut, ponieważ wschodzi ono w Krakowie o 5.18, a zachodzi o 19.58. Natomiast ostatniego maja dzień będzie trwał aż 16 godzin i 2 minuty, bo wschód Słońca nastąpi o 4.37, a zachód o 20.39. Ten dzień będzie jeszcze krótszy w Krakowie od najdłuższego dnia roku o 21 minut (zobacz wschody - zachody w różnych miastach).

Ponadto, 7 maja będzie widoczne przejście Merkurego na tle tarczy Słońca, 16 maja wystąpi całkowite zaćmienie Księżyca, a 31 maja obrączkowe zaćmienie Słońca. Zatem w tym miesiącu niebo nie poskąpi nam ciekawych zjawisk. Z wysoką aktywnością Słońca należy się liczyć w pierwszej dekadzie miesiąca. Wtedy to defilujące przez środek tarczy Słońca potężne centra aktywne (plamy), które narodziły się jeszcze w marcu, mogą dać o sobie znać na Ziemi, podobnie jak to było w kwietniu, w postaci burz magnetycznych. Żywotność tych centrów oraz ich położenie na tarczy Słońca wskazują na zaawansowaną już fazę spadku jego aktywności w 23 cyklu.

Jeśli zaś chodzi o Księżyc, to na początku i końcu miesiąca będziemy mieli dobre, choć krótkie noce obserwacyjne, bowiem kolejność faz Księżyca w maju jest następująca: nów dwukrotnie: 1.V. o godz.14 i 31.V. o godz. 6, pierwsza kwadra 9.V. o godz. 14, pełnia 16.V. o godz. 6 i ostatnia kwadra 23.V. o godz. 3. Najdalej od Ziemi (w apogeum) znajdzie się Księżyc dwukrotnie: 1 maja o godz. 10 i 28 maja o godz. 15, zaś najbliżej Ziemi (w perygeum) będzie Księżyc 15.V. o godz. 18.

Merkury i Wenus znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne. Będziemy mogli natomiast zobaczyć, rzucając obraz Słońca z lunetki na ekran, przejście Merkurego na tle tarczy słonecznej w dniu 7.V. od godz. 7.13 do 12.32. Ostatnie takie zjawisko widoczne było w Polsce w 1973 roku, a następne będzie można u nas zaobserwować dopiero w 2016 r. Nad ranem, na tle gwiazdozbioru Koziorożca, można zobaczyć Marsa powoli wznoszącego się nad południowo-wschodnim horyzontem. Zbliża się on do opozycji, przez co jego jasność rośnie od 0 do -0.7 wielkości gwiazdowej. Z planet olbrzymów, Jowisz widoczny jest wieczorem w gwiazdozbiorze Raka jako gwiazda -2 wielkości. W ciągu miesiąca wysokość planety nad wieczornym horyzontem systematycznie maleje, od 50 do 30 stopni. Zatem jeśli chcemy prześledzić zjawiska w układzie księżyców galileuszowych planety, to radzę to zrobić w pierwszej połowie maja. Saturna zobaczymy świecącego z jasnością zerową (0 mag) także wieczorem, nisko nad zachodnim horyzontem w gwiazdozbiorze Byka. Pod koniec miesiąca Saturn zniknie w promieniach Słońca, skutkiem czego jego obserwacja stanie się niemożliwa. Natomiast Uran i Neptun przebywają na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne. Pluton dostępny jest przez całą noc, ale tylko przez duże teleskopy, jako gwiazdka około 13.8 wielkości gwiazdowej w gwiazdozbiorze Wężownika. Aby go ujrzeć można złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach (tel. (012) 2811561) lub w Obserwatorium Astronomicznym UJ na Forcie Skała (tel. (012) 4251771).

Jak wspomniałem powyżej, 16 maja będzie widoczne w Polsce całkowite zaćmienie Księżyca. Początek zaćmienia częściowego o godz. 4.03, zaś początek zaćmienia całkowitego o godz. 5.14, który w Krakowie nie będzie widoczny, gdyż już Księżyc zajdzie. Natomiast Słońce w tym dniu wschodzi o godz. 4.53. W dwa tygodnie później, 31 maja, również o świcie, będzie można oglądać obrączkowe zaćmienie Słońca. Faza obrączkowa będzie widoczna na północnym Atlantyku, Grenlandii, Islandii i Szkocji. W Polsce zaś będzie widoczne jako częściowe o dużej fazie przy wschodzącym Słońcu. W Krakowie faza maksymalna (83%) wystąpi o godz. 5.21, gdy Słońce będzie 5 stopni nad horyzontem. Zachęcam więc wszystkich do obserwacji, zgodnie z przysłowiem: kto rano wstaje ...

W pierwszym tygodniu maja promieniują meteory z roju Akwarydów. Radiant meteorów leży na równiku niebieskim na granicy gwiazdozbiorów Wodnika, Ryb i Pegaza, a maksimum jego aktywności (tylko jedna spadająca gwiazda na minutę) w tym roku przypada 6 maja. Meteory te, to pozostałość warkocza komety Halley'a. W tym roku warunki do ich obserwacji będą dobre, gdyż Księżyc zbliżający się do pierwszej kwadry nie będzie przeszkadzał w porannych obserwacjach roju.

Ze zjawisk, które szczególnie polecałbym Państwu do obserwacji, oprócz już wymienionych, to majowe wschody i zachody Słońca, które powinniśmy podziwiać koniecznie w czasie spacerów, umilanych śpiewem ptaków. Nie zapomnijmy ani przez chwilę w czasie tych przechadzek po Ziemi, zerkając w niebo, o rzeczywistości, bowiem przypomnę Państwu staropolskie przysłowie:

Chłodny maj, dobry urodzaj!

 
Adam Michalec