Spójrz w niebo - marzec 2002

Spojrzenie w marcowe niebo

"Gdy w marcu grzmi, to w maju śniegiem ćmi"

 -  mówi nam przysłowie, a zatem nie tylko dla obserwacji astronomicznych należy sobie życzyć bezchmurnego nieba. Po olimpijskich emocjach tej początkowo śnieżnej, później wietrznej a kapryśnej zimy, cieszmy się z faktu, że Słonce powoli lecz systematycznie wznosi się po Ekliptyce, coraz wyżej i wyżej, aby wreszcie przeciąć równik niebieski w środę, dnia 20 marca o godz. 20.16, w punkcie równonocy wiosennej - zwanym punktem Barana. Słonce "przechodzi" wtedy z półkuli południowej nieba na północna, ze znaku Ryb w znak Barana. Rozpocznie się astronomiczna Wiosna, a na ten moment, przez ponad cztery miesiące dość zmiennej aury zimowej, wszyscy czekaliśmy z utęsknieniem. Ze względu na zjawisko refrakcji atmosferycznej (ciała niebieskie - Słonce też - widzimy wyżej nad horyzontem, niż są one w rzeczywistości), powodującej zakrzywienie toru promieni świetlnych, zrównanie dnia z nocą będzie już 17/18 marca.

W Krakowie, w dniu 1 marca, Słońce wschodzi o 6.24, a zachodzi o 17.22; zaś ostatniego marca wschodzi (już według czasu letniego) o 6.19 a zachodzi o 19.10, zatem wtedy dzień będzie trwał 12 godzin i 51 minut. W tym miesiącu przybędzie dnia aż o 113 minut!

Z podwyższoną i dosyć wysoką aktywnością Słońca, należy się liczyć w pierwszej dekadzie miesiąca. Być może wtedy wystąpi zjawisko zorzy polarnej, o ile dopisze aktywne Słonce i bezchmurne niebo.

Ponadto, końcem miesiąca, w nocy z 23/24 marca (z soboty na niedzielę) czeka nas niespodzianka. Pamiętajmy, ze nastąpi zmiana czasu zimowego na czas letni; powinniśmy przestawić zegarki o godzinę do przodu. Rano musimy (powinniśmy) wstać o godzinę wcześniej, ale za to w nagrodę, będziemy mieć dłuższe, jasne popołudnie!

Zobaczmy teraz co z Księżycem. Bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą w drugiej dekadzie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca w marcu jest następująca: ostatnia kwadra 6.III. o godz. 02, nów 14.III. o godz. 03, pierwsza kwadra 22.III. o godz. 03 i pełnia 28.III. o godz. 20. Najdalej od Ziemi (w apogeum) będzie Księżyc 14 marca o godz. 02, zaś najbliżej Ziemi (w perygeum) znajdzie się Księżyc 28 marca o godz. 10.

Jeśli chodzi o planety to Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i jest z Ziemi niewidoczny. Natomiast wieczorem coraz wyżej nad zachodnim horyzontem wznosi się Wenus, jako Gwiazda Wieczorna, o imponującej jasności -4.0 wielkości gwiazdowej. Jednakże dopiero pod koniec miesiąca będzie ją można zaobserwować, gdy o zmierzchu wzniesie się na 9 stopni ponad horyzontem. Mars jest widoczny wieczorem na granicy gwiazdozbiorów Barana i Wieloryba, jako czerwonawa gwiazdka o jasności +1.5 wielkości. W pierwszej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Bliźniąt widoczny jest Jowisz, jako obiekt rzucający się w oczy, o jasności -2.4. Bardziej na zachód - w tym samym czasie - w gwiazdozbiorze Byka, widoczny jest Saturn o jasności -0.1 wielkości gwiazdowej. Duży kat nachylenia pierścieni planety do Ziemi ułatwia dostrzeżenie "Przerwy Cassiniego" miedzy pierścieniem A i B, nawet w teleskopach o średnicy obiektywu 10 cm.

Uran i Neptun przebywają na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne. Pluton widoczny jest nad ranem w gwiazdozbiorze Wężownika, jednakże jego jasność wynosi jedynie +13.8 wielkości gwiazdowej i do jego obserwacji niezbędny jest duży teleskop.

Ciekawsze wydarzenia na sferze niebieskiej, a mogące ucieszyć nasze oczy to: 19 i 20 marca w okolice Plejad i Saturna dołączy mężniejący sierp młodego Księżyca, zaś 22 marca, Księżyc w pierwszej kwadrze dotrze w pobliże Jowisza.

Wieczorem, nisko nad zachodnim horyzontem widoczna jest (lepiej przez lornetkę). Lepsze warunki obserwacji będą w kwietniu, ale już teraz warto kometę zobaczyć.


Ponadto bliskość Wiosny, niech nas zachęca do ostatnich zimowych spacerów. Życzyć sobie tylko wypada bezchmurnego nieba, a w marcu tak często bywa, bowiem w parę dni później czekają nas Święta Wielkanocne oraz Śmigus Dyngus łącznie z Prima Aprilis i oczywiście niebo kwietniowe. Na zakończenie i na pocieszenie, spoglądając wieczorem w rozgwieżdżone niebo, przypomnijmy sobie jeszcze jedno staropolskie przysłowie:

"Przyjdzie kwiecień, ostatki z gumna wymieciem"

czego wszystkim Państwu serdecznie życzę.

Adam Michalec