Spójrz w niebo - wrzesień 2010

Spojrzenie we wrześniowe niebo 2010  

 Spojrzenie we wrześniowe niebo
             
Jaki pierwszy wrzesień - taka będzie jesień

To przysłowie budzi w nas nadzieje, iż po krakowskim zmiennym lecie, czekać  nas  będzie  okres  pięknej  i  prawdziwie  jesiennej  pogody. Natomiast wrzesień, dla wielu osób, kojarzy się z  powrotem  dzieci  i młodzieży do szkół, ich ponownym wejściem w codzienny rytm  obowiązków i dostosowaniem sie do nowych niełatwych kanonów nauczania. Na  niebie zaś, to już okres równowagi między długością dnia i nocy. Te  ostatnie są  coraz  dłuższe  i  często  bezchmurne,  co   sprzyja   obserwacjom astronomicznym. Jak zobaczymy, wiele ciekawych zjawisk będziemy  mogli zaobserwować  na  wrześniowym  niebie.  Postarajmy  się  w  tym   celu koniecznie wykorzystać, z dala od świateł miejskich, jakiś wolny wieczór lub  wczesny  ranek, aby chociaż przez chwile spojrzeć w rozgwieżdżone niebo.

Korzystaliśmy, na ile to tylko było możliwe, z uroków tegorocznego lata, a tymczasem - ani nie spostrzegliśmy się kiedy - Słońce  w  swej rocznej wędrówce po Ekliptyce  systematycznie  podążało  ku  równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja malała, a w związku z tym,  dni stawały  sie  nieubłaganie  coraz  to  krótsze.  Wczesnym  rankiem  23 Września o godz. 05.09, Słońce znajdzie się na równiku niebieskim -  w punkcie Wagi - przejdzie z półkuli północnej  nieba  na  południową  i rozpocznie się astronomiczna Jesień.

Niezależnie od tego faktu w Krakowie, w środę 1 Września, Słońce wschodzi o 5.55 a zachodzi o 19.24; natomiast 30 Września, wschodzi  o 6.39 a zachodzi o 18.21, zatem w ciągu tego miesiąca ubędzie nam  dnia aż o 107 minut! Skutkiem istnienia  zjawiska  refrakcji  w  atmosferze (obiekty na niebie,  widzimy  wyżej  niż  są  one  w  rzeczywistości), faktyczne zrównanie długości dnia z nocą będzie dopiero w sobotę 25/26 Września. W wigilię tego wydarzenia,  24  Września,  planowana  jest  w Krakowie Noc Naukowców - m.in.: drzwi otwarte w OA UJ na Bielanach, czy pokazy wahadła Foucaulta, w kościele św.Piotra i św.Pawła przy ul. Grodzkiej  (początek: godz. 19, 20 i 21).

Nareszcie nasza gwiazda obudziła się i w wakacje weszła  w  okres systematycznego wzrostu  11-letniego  cyklu  aktywności  magnetycznej. Należy oczekiwać, iż spóźnione o dwa lata maksimum  aktywności  Słońca przypadnie dopiero w połowie 2014 roku. Natomiast  we  wrześniu  można sie  spodziewać  jego  zwiększonej   aktywności   (plamy,   pochodnie, protuberancje  i  wyrzuty  plazmy  w  przestrzeń  międzyplanetarną)  w pierwszej i ostatniej dekadzie miesiąca.

Ciemne, bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, wystąpią w pierwszej dekadzie Września, bowiem Księżyc rozpocznie  ten miesiąc w ostatniej kwadrze, która wypadnie 1.IX. o godz.  19.22.  Nów 8.IX. o godz. 12.30, pierwsza kwadra 15.IX. o  godz.  07.50  i  pełnia 23.IX. o godz. 11.17. W perygeum (najbliżej nas) będzie Księżyc  8.IX. o godz. 06, a w apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie sie 21.IX. o 10.

Jeśli zaś chodzi o planety, to Merkurego będzie można dostrzec nad ranem w drugiej połowie miesiąca, na godzinę  przed  wschodem  Słońca, bardzo nisko nad wschodnim horyzontem. Najdogodniejsze warunki do jego dostrzeżenia wystąpią w dniu 21.IX., będą to zarazem najlepsze poranne warunki do jego obserwacji w tym roku.

Tylko na początku miesiąca można pokusić się  o  zaobserwowanie  Wenus (-4 wielkość) na tle zorzy wieczornej.  Parę  dni  później  zniknie  w promieniach słonecznych. W podobnej sytuacji znajdzie sie Mars,  który co prawda będzie nieco wyżej (2 stopnie) na niebie  ponad  Wenus,  ale przy jego jasności zaledwie +1.5, jest praktycznie niewidoczny na  tle zorzy wieczornej. Natomiast przez cala noc  można  obserwować  Jowisza (-2.9 wielkość) w gwiazdozbiorze  Ryb,  który  będzie  w  opozycji  do Słońca w dniu 21 Września. Możemy obserwować układ chmur na planecie i cztery satelity galileuszowe. Ponadto, w dniu 22 Września o godz.  21, Jowisz zbliży sie  na  niebie  do  Urana  na  odległość  0.9  stopnia. Natomiast Saturn znajduje sie  na  niebie  w  pobliżu  Słońca  i  jest niewidoczny. Uran o jasności +5.7, będzie widoczny  przez  cala noc  w gwiazdozbiorze Ryb, zaś w  pierwszej  połowie  nocy  w  gwiazdozbiorze Koziorożca, można obserwować Neptuna  (+7.8),  ale  aby  go  zobaczyć, trzeba się już  posłużyć  chociażby  małą  lunetką.  Aby  móc  fachowo zaobserwować Księżyc czy planety, najłatwiej będzie skorzystać z lunet Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego w Niepołomicach,  mającego swa siedzibę przy ul. Kopernika 2 (tel. 012-281-15-61).

Od 5 do 17  Września,  promieniują  meteory  z  roju  wrześniowych Perseid.  Maksimum  aktywności  tego  mało  znanego  roju  przypada  9 Września.  Księżyc  tuż  po  nowiu  nie  będzie  nam  przeszkadzał   w obserwacjach. W trzy tygodnie później, znajdziemy  się  szczęśliwie  u progu października, okresu -  miejmy  nadzieję  -  prawdziwie  Babiego Lata, pierwszych gęstych jesiennych mgieł i oczekujących nas  dalszych fascynujących zjawisk, nie tylko na niebie.  Zatem  wypada  mi  życzyć Państwu  -  jak  zwykle  -  oprócz   pogody   ducha,   dobrej   pogody obserwacyjnej. Na  zakończenie  zaś  przysłowie  poparte  wieloletnimi obserwacjami:


             
Gdy Jesień napluszy, Zima wszystko wysuszy

Adam Michalec