Spojrzenie w czerwcowe niebo

Jak w czerwcu pogoda służy, urlopowicz tylko oczka mruży”


Tak mówi najnowsze przysłowie, a poza tym, to okres najdłuższych pracowitych dni oraz długich świtów i zmierzchów dogodnych dla tegorocznych ostatnich wiosennych spacerów. Mamy zatem krótkie ciepłe noce, które co prawda nie sprzyjają obserwacjom astronomicznym, ale są one tym cenniejsze dla prawdziwych miłośników nieba. Możemy natomiast w długie dni czerwcowe zachwycać się grą obłoków, począwszy od chmur kłębiastych – wróżących dobrą pogodę – poprzez wysokie chmury pierzaste, aż po groźnie wyglądające cumulonimbusy, czyli chmury burzowe - aby ich tego roku było jak najmniej.

Tegoroczne astronomiczne Lato, rozpocznie się w sobotę 21 czerwca o godz. 12.51 – kiedy to Słońce w swej rocznej wędrówce po Ekliptyce oddali się najbardziej na północ od równika niebieskiego, osiągając punkt przesilenia letniego, zwany punktem Raka. W tym dniu w Niepołomicach, Słońce w chwili przejścia przez południk, góruje nad horyzontem na wysokości prawie 63 i pół stopnia. Wzejdzie tego dnia o godz. 4.30, a zajdzie o 20.53, zatem dzień będzie trwał 16 godzin i 23 minuty; będzie to najdłuższy dzień (i najkrótsza noc) tego roku, a dłuższy od najkrótszego dnia w Niepołomicach, aż o 8 godz. i 18 minut.

Najwcześniej Słońce wzejdzie u nas w dniu 15 czerwca (godz. 4.30) i takich wczesnych wschodów Słońca będziemy doświadczać przez 8 kolejnych dni. Najpóźniej zajdzie w dniu 20 czerwca (godz. 20.53), i tak późnych zachodów Słońca będzie aż 11. Dni najdłuższych lub niezauważalnie krótszych o jedną minutę, będziemy mieli przez cały tydzień od 17 do 24 czerwca. W tym też okresie, na św. Jana (24.VI), często padają obfite deszcze. Po tegorocznej wczesnej i ciepłej wiośnie, być może one u nas nie wystąpią. Tak czy inaczej będzie z pogodą, to na Dzień Dziecka i zakończenie Dni Niepołomic, Słońce wzejdzie o godz. 4.36, a zajdzie o godz. 20.41. Dzień będzie trwał 16 godz. i 5 minut; będzie jeszcze krótszy o 18 minut od najdłuższego dnia roku. Natomiast ostatniego czerwca, Słońce wzejdzie o godz. 4.34, a schowa się pod horyzontem o godz. 20.53 i dzień będzie niezauważalnie, ale już niestety krótszy od najdłuższego dnia roku o 4 minuty. Aktywność magnetyczna Słońca w czerwcu będzie duża, jedynie nieco niższa na przełomie każdej dekady miesiąca. Pamiętajmy, iż obserwacje plam na Słońcu prowadzimy wyłącznie przy zastosowaniu odpowiednich filtrów, lub rzutowanego na ekran obrazu Słońca z lunety. Zainteresowanych takimi obserwacjami Słońca, zapraszamy do MOA, szczególnie zaś w Dni Niepołomic.

Księżyc powita Lato w ostatniej kwadrze. Zatem bardzo krótkie, ale bezksiężycowe noce będziemy mieli pod koniec czerwca, a kolejność faz Księżyca będzie następująca: pierwsza kwadra 5.VI. o godz. 22.39, pełnia 13.VI. o godz. 06.11, ostatnia kwadra 19.VI. o godz. 20.39 i pierwszy letni nów 27.VI. o godz. 10.08. W apogeum (najdalej od Ziemi) Księżyc będzie dwukrotnie: 3.VI. o godz. 06 i 30.VI. o godz. 21, a w perygeum (najbliżej Ziemi) będzie rankiem 15.VI. o godz. 05. Ponadto Księżyc, w dniu 10.VI. o godz. 21, zakryje Saturna, u nas widoczna będzie - po zachodzie Słońca - tylko ich koniunkcja, czyli zbliżenie na niebie w odległości około jednego stopnia. Natomiast zjawisko zakrycia, będą mogli obserwować m. innymi mieszkańcy Wysp Kanapkowych i południowej Afryki.

Jeśli chodzi o planety, to Merkurego znajdziemy tylko w pierwszym tygodniu miesiąca, po zachodzie Słońca, nisko na wieczornym niebie. Wenus jako Gwiazda Poranna, bryluje na wschodnim niebie przez cały czerwiec, aż do końca sierpnia, pojawiając się systematycznie z upływem dni, coraz niżej nad horyzontem. Marsa znajdziemy na wieczornym niebie w gwiazdozbiorze Panny. Nad ranem 8.Vi. o godz. 03, zbliży się do niego Księżyc, na odległość 1.6 stopnia. Jowisza, przebywającego w gwiazdozbiorze Bliźniąt, dostrzeżemy na zachodnim niebie, a z upływem dni czerwcowych będzie on coraz to niżej nad horyzontem. Saturna znajdziemy w gwiazdozbiorze Wagi, możemy go obserwować przez całą noc. Wieczorem 10.VI. - jak wspomniałem wyżej - do planety, zbliży się na odległość jednego stopnia Księżyc, podążający do pełni. Uran w gwiazdozbiorze Ryb, widoczny jest na wschodnim niebie, w drugiej połowie nocy. Neptuna w Wodniku, można obserwować nisko na wschodnim niebie, aż do świtu. Aby móc dostrzec te dwie ostatnie planety gołym okiem, trzeba mieć jednak sokoli wzrok.

Natomiast w dniach od 22.VI. do 2.VII., będzie możliwość zliczania meteorów z czerwcowego roju Bootydów (czyli z gwiazdozbioru Wolarza). Maksimum ich aktywności przypada na 27.VI., niestety po południu. Księżyc w nowiu, nie będzie przeszkadzał w ich obserwacjach.

Dla najciekawszych zjawisk do obserwacji na czerwcowym niebie, najlepiej będzie wykorzystać lunety Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego w Niepołomicach (tel. 12-281-15-61) lub informację na www.moa@moa.edu.pl, byle pogoda nam dopisywała. Zaś z drugiej strony, nasuwa się takie staropolskie przysłowie:

Lepsze jedno chłodne lato, niż dwie ciepłe zimy”

Wobec takich prognoz życzę Państwu, u progu zbliżających się wakacji i nadchodzącego sezonu urlopowego, samych słonecznych i ciepłych dni, z jak najmniejszą ilością cumulonimbusów.


Adam Michalec

MOA W Niepołomicach, 9 maja 2014