Spojrzenie w czerwcowe niebo 2012

„Jaki dzień w Boże Ciało (7.VI.), takich dni potem nie mało”

Tak mówi staropolskie przysłowie, a poza tym to okres najdłuższych pracowitych dni i długich zmierzchów dogodnych dla wieczornych spacerów. Mamy zatem krótkie ciepłe noce, które niestety nie sprzyjają obserwacjom astronomicznym, ale są one tym cenniejsze dla prawdziwych miłośników nieba. Możemy zatem w długie dni czerwcowe zachwycać się grą obłoków – jak to czynił nasz Wieszcz – począwszy od chmur kłębiastych, które wróżą dobrą pogodę, poprzez wysoko zawieszone chmury pierzaste, aż po groźnie wyglądające cumulonimbusy, czyli chmury burzowe.

Tegoroczne astronomiczne lato, rozpocznie się w czwartek 21 czerwca – o godz. 01.09 – kiedy to Słońce w swej rocznej wędrówce po Ekliptyce oddali się najbardziej na północ od równika niebieskiego, osiągając punkt przesilenia letniego, zwany punktem Raka. W tym dniu w Niepołomicach, Słońce w chwili górowania, czyli przejścia przez południk, wzniesie się ponad horyzontem na wysokość prawie 63 i pół stopnia. Wzejdzie wtedy o godz. 4.30, a zajdzie o 20.53; zatem dzień będzie trwał 16 godzin i 23 minuty; będzie to najdłuższy dzień (i najkrótsza noc) tego roku, dłuższy od najkrótszego dnia w Niepołomicach aż o 8 godz. i 18 minut.

Już 4 czerwca, dzień będzie dwa razy dłuższy od najkrótszego dnia roku (22.XII), a będzie trwał u nas i w okolicy 16 godz. i 10 minut. Najwcześniej Słońce wzejdzie w Niepołomicach w dniu 15 czerwca (godz. 4.30) i takich wczesnych wschodów Słońca będziemy doświadczać przez 8 kolejnych dni. Natomiast najpóźniej zajdzie w dniu 19 czerwca (20.53), i tak późnych zachodów Słońca będzie aż 12. Dni krótszych – od dnia najdłuższego – o niespełna o jedną minutę, będziemy mieli cały tydzień, od 17 do 24 czerwca. W tym też okresie, na św. Jana (24.VI.), często padają obfite deszcze. Zobaczymy, czy po tegorocznej ciepłej wiośnie, może nie będzie w tym roku tzw. deszczy świętojańskich? Tak czy inaczej będzie z pogodą , to na Dzień Dziecka w Niepołomicach, Słońce wzejdzie o godz. 4.36, a zajdzie o godz. 20.41. Dzień będzie trwał 16 godz. i 5 minut; będzie jeszcze krótszy od najdłuższego dnia roku o 18 minut. Natomiast ostatniego czerwca, Słońce w Niepołomicach wzejdzie o godz. 4.35, a schowa się pod horyzontem o godz. 20.53. i dzień będzie niezauważalnie, ale na starcie wakacji, niestety już krótszy od najdłuższego dnia roku o pięć minut.

Aktywność magnetyczna Słońca w czerwcu będzie bardzo duża, jedynie nieco obniżona na przełomie każdej dekady miesiąca. Być może zaobserwujemy u nas zjawisko zorzy polarnej.

Ponadto w dniu 6 czerwca, poprzedzając uroczystości rozpoczęcia EURO – 2012, wystąpi przejście (tranzyt) Wenus na tle tarczy Słońca. W Małopolsce będzie widoczna końcówka tego rzadkiego zjawiska. Słońce wzejdzie u nas o godz. 4.33, a Wenus (1/30 średnicy Słońca) będzie już wtedy poza połową drogi na tle jego tarczy. Planeta dotknie zachodniego brzegu tarczy Słońca (jest to tzw. III kontakt) o godz. 6.47, a zejdzie z tarczy słonecznej (IV kontakt) w 8 minut później. Następne takie zjawisko tranzytu Wenus, wystąpi dopiero 11.XII. 2117 roku. Pamiętajmy, że obserwacje tego zjawiska, jak i plam na Słońcu prowadzimy wyłącznie przy zastosowaniu odpowiednich filtrów lub na ekranie rzutowanego obrazu z lunety.

Księżyc powita lato tuż po nowiu. Zatem bardzo krótkie, ale bezksiężycowe noce będziemy mieli na przełomie drugiej i trzeciej dekady miesiąca. Kolejność faz Księżyca będzie następująca: pełnia 4.VI. o godz. 13.12, ostatnia kwadra 11.VI. o godz. 12.41, nów 19.VI. o godz. 17.02 i pierwsza kwadra 27.VI. o godz. 5.30.

W perygeum (najbliżej Ziemi) będzie Księżyc 3.VI. o godz. 15, a w apogeum (najdalej od Ziemi),16.VI. o godz. 19. Warto tu zauważyć, iż Księżyc w fazie pełni będzie - podobnie jak w maju – najbliżej Ziemi, a zatem jego widoma średnica osiągnie maksymalną wartość i wyniesie 33 minuty łuku! Ponadto, w dniu 4.VI.wystąpi częściowe zaćmienie Księżyca, w Polsce niewidoczne.

Jeśli chodzi o planety, to Merkury znajduje się na niebie w pobliżu Słońca i możemy go szukać w ostatnie dni czerwca, wieczorem bardzo nisko na zachodnim niebie. Wenus po przejściu przed tarczą Słońca, będzie można dostrzec o świcie, jako Jutrzenkę, nisko na wschodnim niebie, dopiero w drugiej połowie miesiąca. Mars widoczny jest na wieczornym niebie w gwiazdozbiorze Lwa, by w drugiej połowie miesiąca przejść do Panny. Jowisza, podobnie jak Wenus, znajdziemy przed świtem, na południowo – wschodnim niebie w gwiazdozbiorze Byka, ale dopiero w drugiej połowie czerwca. Z upływem dni, będzie się on wraz z Wenus systematycznie piął coraz to wyżej ponad wschodni horyzont. Saturna w gwiazdozbiorze Panny, możemy obserwować, od zmierzchu nad południowo – wschodnim horyzontem, przez całą noc. Uran w gwiazdozbiorze Wieloryba, widoczny jest nisko na wschodnim niebie, aż do świtu. Neptuna w Wodniku, można obserwować na wschodnim niebie w drugiej połowie nocy.

Natomiast w dniach od 22.VI. do 2.VII. będzie możliwość zliczania meteorów z czerwcowego roju Bootydów. Maksimum ich aktywności przypada na 26 czerwca, tuż przed północą. Księżyc praktycznie w pierwszej kwadrze, będzie trochę nam przeszkadzał w obserwacjach.

Dla najciekawszych zjawisk do obserwacji na czerwcowym niebie, a szczególnie tranzytu Wenus, najlepiej będzie wykorzystać lunety Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego, mieszczącego się w Niepołomicach przy ul. Mikołaja Kopernika 2 (Tel.12-281-15-61). Byle pogoda nam dopisywała, zaś z drugiej strony nasuwa się takie staropolskie przysłowie:

„Byłoby lato dłuższe, gdyby nie zima”

Wobec takich stwierdzeń życzę Państwu, u progu zbliżających się wakacji i nadchodzącego sezonu urlopowego, samych słonecznych i ciepłych dni, oczywiście z jak najmniejszą ilością cumulonimbusów.

dr Adam Michalec
w Niepołomicach, 7 maja 2012