Spojrzenie w grudniowe niebo 2014

Spojrzenie w grudniowe niebo

"Mroźny grudzień - to zapowiedź suchego lata"

Zobaczymy czy to przysłowie w tym roku nam się sprawdzi, bowiem po ciepłej jesiennej pogodzie, astronomiczna Zima rozpocznie się tuż po północy 22.XII. o godz. 00.03. Wtedy to Słońce przechodzi ze znaku Strzelca w znak Koziorożca. Zanim jednak ten fakt nastąpi, to w pierwszych dwóch dekadach miesiąca, długość dnia jeszcze się skraca, ale już od Bożego Narodzenia dnia przybywa. Do 18 grudnia w Małopolsce, dnia ubędzie "tylko" o 21 minut; z 8 godz. 26 minut na początku miesiąca, do 8 godzin i 5 minut w dniu 16.XII. Potem - jak to się potocznie mówi - długość dnia przez 10 dni stoi w mierze (są tylko sekundowe zmiany długości dnia, praktycznie niezauważalne), a już na koniec miesiąca przybędzie dnia o 4 minuty. W szczególności słuszne jest przysłowie, że "Święta Łuca - dnia przyrzuca". Imieniny Łucji przypadają na 13 grudnia i praktycznie tylko do tej daty ubywa dnia po południu, wtedy też przypada najwcześniejszy zachód w Małopolsce (godz. 15.38). Natomiast rano, dnia jeszcze ubywa do Nowego Roku, wtedy mamy najpóźniejszy wschód Słońca w Małopolsce (godz.7.39). Te nierównomierności wynikają z faktu, że Ziemia obiega Słońce po orbicie eliptycznej, poruszając się z niejednostajna prędkością (nieco ponad 30 km/sek). Natomiast my, ze względów czysto praktycznych, posługujemy się czasem średnim słonecznym - upływającym równomiernie, a nie czasem słonecznym prawdziwym - upływającym nierównomiernie. W astronomii, te dwa czasy można przeliczyć, z jednego na drugi, poprzez tzw. równanie czasu. Ponadto, żeby nie trzeba było ciągle przestawiać zegarki przy zmianie miejsca pobytu, wprowadzono pod koniec XIX wieku, czasy strefowe zmieniające się - przynajmniej teoretycznie, bo praktycznie zależy to od przebiegu granic państw - co 15 stopni długości geograficznej. U nas obowiązuje Czas Środkowo Europejski (CŚE) Ponadto wprowadza się czasy dekretowe - np. w Polsce Czas Letni (CŚE + 1 godz.). Natomiast tylko dla porządku podam Państwu, że w dniu 1 grudnia Słońce wschodzi w Krakowie o godz. 7.16, a zachodzi o 15.42. Natomiast w sylwestrowy dzień, wschód Słońca nastąpi o godz. 7.39, a zachód o godz. 15.48. Na pocieszenie trzeba jednak dodać, że rozpoczynająca się na naszej półkuli astronomiczna Zima, jest najkrótszą porą roku. Trwa ona aż, lub tylko 89 dni! Nasze Lato zaś jest nieomal o 5 dni od niej dłuższe. Ta różnica długości pór roku, spowodowana jest właśnie wspomnianym wyżej kształtem okołosłonecznej orbity ziemskiej. Mimo wszystko zawsze nam się wydaje, że Lato mija zbyt szybko. Poza tym, w dniu 4 stycznia o godz. 8, Ziemia w swym ruchu rocznym po Ekliptyce znajdzie się najbliżej Słońca, w odległości około 147 mln km.

W tym miesiącu aktywność magnetyczna Słońca będzie na średnim poziomie, bowiem pojawia się coraz to mniej nowych plam na jego tarczy, a należących jeszcze do 24 cyklu aktywności. Dysponując odpowiednimi przyrządami, będzie można dostrzec w fotosferze Słońca liczne i dość bogate grupy plam, położone blisko i symetrycznie po obu stronach równika słonecznego. Szczegóły znajdziemy na: www.SpaceWeather.com

Natomiast ciemne i długie, prawie bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą w tygodniu przedświątecznym. Kolejność faz Księżyca będzie bowiem następująca: pełnia 6.XII. o godz. 13.27, ostatnia kwadra 14.XII. o godz. 13.51, nów 22.XII. o godz. 02.36 i pierwsza kwadra 28.XII. o godz. 19.31. W apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie sie Księżyc 12.XII. o północy, a w perygeum (najbliżej Ziemi) będzie w Wigilię o godz. 18.

Jeśli zaś chodzi o planety, to Merkurego będzie można obserwować dopiero wieczorem po 25 grudnia, gdy pojawi się bardzo nisko na południowo-zachodnim niebie. Wenus jako Gwiazdę Wieczorną, znajdziemy już po 10.XII., też na południowo-zachodnim niebie. Ponadto, Wenus ma największe szanse na wystąpienie w roli pierwszej gwiazdki w Wieczór Wigilijny, oby tylko południowo-zachodni nieboskłon nie był zasnuty chmurami. Mars znajduje się na niebie w gwiazdozbiorze Koziorożca, a można go obserwować na zachodnim niebie, w pierwszej połowie nocy. Natomiast Jowisz, przebywający w gwiazdozbiorze Lwa, pojawi się nam na wschodnim niebie w drugiej połowie nocy. Saturna możemy obserwować tuż przed świtem, na południowo wschodnim niebie, w gwiazdozbiorze Wagi. Planetę Uran, można próbować obserwować późnym wieczorem nad południowym horyzontem w gwiazdozbiorze Ryb, zaś Neptun goszczący w gwiazdozbiorze Wodnika, dostępny jest do obserwacji w pierwszej połowie nocy. Natomiast od wieczora, na południowym wschodzie, będzie się nam dumnie prezentował charakterystyczny gwiazdozbiór Oriona, z najjaśniejszą gwiazdą nieba u jego stóp, Syriuszem, należącą do gwiazdozbioru Psa Wielkiego. Światło tej błękitnej gwiazdy, potrzebuje 8 lat, aby przebyć odległość dzielącą ją od Słońca.

Aby chociaż część w/w zjawisk zaobserwować, można przespacerować się o porannym lub wieczornym, rześkim powietrzu i złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, przy ul. Mikołaja Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61).

W tym miesiącu promieniują - z bardziej znanych - dwa roje meteorów: Geminidy i Ursydy. Te pierwsze mają radiant w gwiazdozbiorze Bliźniąt, a maksimum ich aktywności (60 do 90 "spadających" gwiazd na godzinę) przypada na dzień 14 grudnia. W obserwacjach będzie nam towarzyszył, czyli przeszkadzał, Księżyc w ostatniej kwadrze. Natomiast radiant Ursydów leży wysoko na niebie, w gwiazdozbiorze Małej Niedźwiedzicy i jego maksimum aktywności przypada na pierwszą noc Zimy (21/22.XII,). Rój ten jest słabszy od poprzedniego (5-20 przelotów/godz). Natomiast warunki ich obserwacji będą dobre, bowiem Księżyc będzie w nowiu.

Ze zjawisk, które bym Państwu szczególnie polecał do obejrzenia na niebie, oprócz wspomnianych powyżej rojów meteorów, to pojawienie się w Wigilię tzw. pierwszej gwiazdki. Będzie to znak, że czas już - po wspólnej modlitwie - zasiąść do rodzinnego stołu i łamiąc się tradycyjnie opłatkiem, złożyć sobie wzajemnie serdeczne i optymistyczne życzenia doczekania w zdrowiu Nowego 2015 Roku. Pamiętajmy przy tym, obserwując otaczającą nas przyrodę, o staropolskim przysłowiu:

"Dłużej nas zima ziębi, niż lato zagrzewa"

Dysponując zaś wolną chwilą, w ostatnią grudniową noc w 2014 roku, spójrzmy w niebo, bowiem w Małopolsce, w sylwestrową noc o północy góruje - czyli przechodzi przez południk - wspomniana powyżej najjaśniejsza gwiazda na niebie Syriusz z konstelacji Psa Wielkiego, a zatem byle do upragnionej Wiosny - czego Państwu serdecznie życzę, u progu nadchodzącego Nowego 2015 Roku.

Adam Michalec

MOA w Niepołomicach, 22 października 2014