Spojrzenie w marcowe niebo 2013

Jeśli bociany w marcu klekocą, to ciepłą wiosnę rychło przytoczą”

mówi nam przysłowie, a zatem nie tylko dla obserwacji astronomicznych życzmy sobie bezchmurnego nieba. Po kosztownych emocjach związanych z kapryśną zimą, czeka nas chyba wreszcie ciepła wiosna i wszyscy cieszymy się z faktu, że Słońce powoli, ale systematycznie wznosi się po Ekliptyce coraz wyżej i wyżej, aby wreszcie przeciąć równik niebieski w środę 20 marca o godz. 12.02, w punkcie równonocy wiosennej – zwanym punktem Barana. Słonce „przechodzi” wtedy z półkuli południowej nieba na północną, ze znaku Ryb w znak Barana. Rozpocznie się wówczas astronomiczna wiosna, a na ten moment, szczególnie przez ostatnie dwa miesiące, wszyscy czekaliśmy z utęsknieniem. Ponadto, ze względu na zjawisko refrakcji atmosferycznej (ciała niebieskie – w tym również Słońce – widzimy wyżej nad horyzontem, niż są one w rzeczywistości), powodującej zakrzywienie toru promieni świetlnych, zrównanie dnia z nocą wystąpi już u nas 17/18 marca. W Małopolsce w dniu 1 marca Słońce wschodzi o 6.22, a zachodzi o 17.22, zaś ostatniego marca wschodzi (już według czasu letniego) o 6.19, a zachodzi o 19.10, zatem wtedy dzień będzie trwał 12 godzin i 51 minuty. Zatem w marcu w Małopolsce, przybędzie dnia już o 111 minut!

Z podwyższoną, ale nadal wysoką aktywnością Słońca, które jest w fazie dochodzenia do maksimum aktywności magnetycznej, możemy się spodziewać na przełomie drugiej i trzeciej dekady miesiąca. Zdecydowanie zaś końcem miesiąca, na Wielkanoc, a ściślej w nocy z 30/31 marca (z soboty na niedzielę) czeka nas niespodzianka, nastąpi zmiana czasu z zimowego na czas letni, powinniśmy przestawić zegarki o godzinę do przodu. Rano od tej pory, musimy (powinniśmy) wstawać o godzinę wcześniej, ale za to będziemy mieć dłuższe, jasne popołudnia!

Natomiast ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą na przełomie pierwszej i drugiej połowy miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca w marcu będzie następująca: ostatnia kwadra 4.III. o godz. 22.53, nów 11.III. o godz. 20.51, pierwsza kwadra 19.III. o godz. 18.57, oraz pierwsza wiosenna pełnia 27.III. o godz. 10.27 i dlatego najbliższa niedziela 31.III. będzie Niedzielą Wielkanocną. Najbliżej Ziemi (w perygeum) znajdzie się Księżyc dwukrotnie: 05.III. o północy i 31.III. o godz. 06, a najdalej od Ziemi (w apogeum) będzie 19. III o godz. 04. W dniu 1.III. i 28.III. Księżyc zakryje Spikę, najjaśniejszą gwiazdę w konstelacji Panny. U nas będą widoczne tylko ich bliskie spotkania na pogodnym niebie.

Jeśli chodzi o planety, to Merkurego będzie można zaobserwować o świcie bardzo nisko nad południowo – wschodnim horyzontem, praktycznie od połowy miesiąca (najlepiej 31.III.). Wtedy też Merkury będzie widoczny maksymalnie około 10 stopni nad horyzontem, przy jasności -1 magnitudo. Wenus i Mars kryją się w promieniach Słońca i w marcu będą u nas niewidoczne. Jowisz (-2.2 wielkość) znajduje się w gwiazdozbiorze Byka i można go będzie obserwować wieczorem na zachodnim niebie, podziwiając przez lunetę jego gromadkę galileuszowych satelitów. Wieczorem w dniu 24.III., Jowisz zbliży się na odległość 5 stopni do Aldebarana , najjaśniejszej gwiazdy w tej konstelacji. Natomiast w drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Panny, widoczny będzie Saturn o jasności +0.5. Duża średnica kątowa (około 20 sekund łuku) i nieznaczny kąt nachylenia pierścieni planety do Ziemi, ułatwią dostrzeżenie wielu słabszych satelitów Saturna, nawet już teleskopem o średnicy obiektywu 10 cm. Uran, widoczny będzie wieczorem w gwiazdozbiorze Wieloryba, ale tylko w pierwszym tygodniu marca, potem skryje się w promieniach Słońca. Natomiast Neptun, przebywający w gwiazdozbiorze Wodnika, pojawi się na wschodnim niebie dopiero w drugiej połowie miesiąca.

Aby zaobserwować w/w planety, czy chociaż spojrzeć na góry i kratery na Księżycu, należy w tym celu złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, mieszczącym się przy ul. Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61) – wcześniej tam telefonujemy.

W tym miesiącu nie przewiduje się bogatych deszczy meteorów, chociaż 24 marca przypada maksimum mało aktywnego, rozciągłego roju (Wirginidy), promieniującego z okoli „alfy” – najjaśniejszej gwiazdy w Pannie. Księżyc będący trzy dni przed pełnią, będzie przeszkadzał w drugiej połowie nocy, w obserwacjach maksimum roju. Natomiast bliskość Wiosny, niechaj nas zachęca do ostatnich zimowych spacerów. Dodatkowo wypada tylko sobie życzyć bezchmurnego nieba, a w marcu takie pogody często bywają. Natomiast po Wielkim Tygodniu, czeka nas Prima Aprilis i oczywiście już niebo kwietniowe. Na zakończenie i na pocieszenie, spoglądając wieczorem, w środku nocy lub wczesnym rankiem w rozgwieżdżone niebo, przypomnijmy sobie jeszcze jedno przysłowie:

Kiedy w marcu plucha, to w kwietniu posucha”

a zatem, stosownej pogody wszystkim Państwu serdecznie życzę.


dr Adam Michalec

w Niepołomicach, 3 lutego 2013