Spojrzenie w marcowe niebo 2014

Spojrzenie w marcowe niebo 2014


Gdy suchy marzec, nagradza kwiecień, bo deszcz sprowadza”

mówi nam staropolskie przysłowie, a zatem nie tylko dla obserwacji astronomicznych życzmy sobie bezchmurnego nieba. Po emocjach związanych z mroźną i kapryśną zimą, czeka nas chyba wreszcie ciepła wiosna i wszyscy cieszymy się z faktu, że Słońce powoli, ale systematycznie wznosi się po Ekliptyce coraz wyżej i wyżej, aby wreszcie przeciąć równik niebieski w czwartek 20 marca o godz. 17.57, w punkcie równonocy wiosennej – zwanym punktem Barana. Słonce „przechodzi” wtedy z półkuli południowej nieba na północną, ze znaku Ryb w znak Barana. Rozpocznie się wówczas astronomiczna Wiosna, a na ten moment, szczególnie przez ostatnie dwa miesiące, wszyscy czekaliśmy z utęsknieniem. Ponadto, ze względu na zjawisko refrakcji atmosferycznej (ciała niebieskie – w tym również Słońce – widzimy wyżej nad horyzontem, niż są one w rzeczywistości), powodującej zakrzywienie toru promieni świetlnych, zrównanie dnia z nocą wystąpi już 17/18 marca. W Krakowie w dniu 1 marca Słońce wschodzi o 6.24, a zachodzi o 17.22, zaś ostatniego marca wschodzi (już według czasu letniego) o 6.19, a zachodzi o 19.10, zatem wtedy dzień będzie trwał 12 godzin i 51 minut. Zatem w marcu w Małopolsce, przybędzie dnia już o 113 minut!

Z podwyższoną już od paru miesięcy, a nawet wysoką aktywnością Słońca, które jest w fazie wtórnego maksimum aktywności magnetycznej, możemy się spodziewać na przełomie drugiej i trzeciej dekady miesiąca. Końcem miesiąca, a ściślej w nocy z 29/30 marca (z soboty na niedzielę) czeka nas zmiana czasu z zimowego na czas letni, powinniśmy przestawić zegarki o godzinę do przodu. Rano od tej pory, musimy (powinniśmy) wstawać o godzinę wcześniej, ale za to będziemy mieć dłuższe, jasne popołudnia!

Natomiast ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą na początku i końcem miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca w marcu będzie następująca: nów dwukrotnie: 1.III. o godz. 09.00 i 30.III. o godz. 20.45, pierwsza kwadra 8.III. o godz. 14.27, pełnia 16.III. o godz. 18.08 i ostatnia kwadra 24.III. o godz. 02.46. Najdalej od Ziemi (w apogeum) znajdzie się Księżyc 11.III. o godz. 21, a najbliżej Ziemi (w perygeum) będzie 27. III o godz. 20. Ponadto 8.III. Księżyc zbliży się do Aldebarana, najjaśniejszej gwiazdy w konstelacji Byka, a 18.III. do Spiki, najjaśniejszej gwiazdy w gwiazdozbiorze Panny. Do obu tych spotkań na niebie dojdzie w odległości około jednego stopnia.

Jeśli chodzi o planety, to Merkurego będzie można zaobserwować o świcie przez cały marzec, nisko nad południowo – wschodnim horyzontem. W dniu 14.III. Merkury będzie w maksymalnej odległości (28 stopni) na niebie od Słońca, czyli w elongacji zachodniej, a widoczny około 10 stopni nad horyzontem. Wenus podobnie, ale znacznie wyżej nad horyzontem niż Merkury, bryluje swym blaskiem na porannym niebie przez cały miesiąc, a 22.III.będzie w największej elongacji (47 stopni) od Słońca. Rankiem 27 marca, Księżyc zbliży się do Wenus na odległość około 4 stopni. Czerwonawy Mars wschodzi coraz to wcześniej przed północą, goszcząc w gwiazdozbiorze Panny i w związku z tym nic dziwnego, że z końcem miesiąca zbliży się do Spiki na bezpieczną odległość około 5 stopni. Jowisz znajduje się w gwiazdozbiorze Bliźniąt i można go będzie obserwować w pierwszej połowie nocy, podziwiając przez lunetę jego gromadkę galileuszowych satelitów. W dniu 10.III., do Jowisza zbliży się Księżyc na odległość 5 stopni. Natomiast w drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Wagi, widoczny będzie Saturn. Duża średnica kątowa (około 20 sekund łuku) i nieznaczny kąt nachylenia pierścieni planety do Ziemi, ułatwią dostrzeżenie wielu słabszych satelitów Saturna, nawet już teleskopem o średnicy obiektywu 10 cm. Ponadto nad ranem 22 marca, dojdzie do zakrycia Saturna przez Księżyc. To piękne zjawisko będzie można obserwować w południowej Ameryce i Afryce oraz na Madagaskarze. U nas będzie widoczne tylko ich zbliżenie na niebie, na odległość około 0.2 stopnia. Uran, widoczny będzie wieczorem w gwiazdozbiorze Ryb, ale tylko w pierwszym tygodniu marca, potem skryje się w promieniach Słońca. Natomiast Neptun, przebywający w gwiazdozbiorze Wodnika, pojawi się nam na porannym niebie dopiero w drugiej połowie miesiąca, by 22.III. zbliżyć sie do Merkurego na odległość 1.2 stopnia.

Aby zaobserwować w/w planety, czy chociaż spojrzeć na góry i kratery na Księżycu, należy w tym celu złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, mieszczącym się przy ul. Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61) – wcześniej tam telefonujemy.

W tym miesiącu nie przewiduje się bogatych deszczy meteorów, chociaż 24 marca przypada maksimum mało aktywnego, rozciągłego roju (Wirginidy), promieniującego z okolicy „alfy” – czyli Spiki, najjaśniejszej gwiazdy w Pannie. Księżyc będący w ostatniej kwadrze, będzie przeszkadzał w drugiej połowie nocy, w obserwacjach maksimum tego roju. Natomiast bliskość Wiosny, niechaj nas zachęca do ostatnich zimowych spacerów. Dodatkowo wypada tylko nam sobie życzyć bezchmurnego nieba, a w marcu takie pogody często bywają. Zatem spoglądając wieczorem, w środku nocy lub wczesnym rankiem w rozgwieżdżone niebo, przypomnijmy sobie na pociechę, jeszcze jedno przysłowie:

Kiedy w marcu plucha, to w kwietniu posucha”

dlatego wszystkim Państwu stosownej pogody wiosennej, serdecznie życzę.


Adam Michalec

MOA w Niepołomicach, 1 lutego 2014