Spojrzenie w marcowe niebo 2015

Gdy w marcu grzmoty, to w maju słoty”

powiada staropolskie przysłowie, a zatem nie tylko dla obserwacji astronomicznych życzmy sobie w tym miesiącu bezchmurnego nieba. Po emocjach związanych z zimą, czeka nas wreszcie upragniona wiosna i wszyscy cieszymy się z faktu, że Słońce powoli, ale systematycznie wznosi się po Ekliptyce coraz wyżej i wyżej, aby wreszcie przeciąć równik niebieski w piątek 20 marca o godz. 23.45, w punkcie równonocy wiosennej – zwanym punktem Barana. Słońce „przechodzi” wtedy z półkuli południowej nieba na północną, ze znaku Ryb w znak Barana. Rozpocznie się wówczas astronomiczna Wiosna, a na ten moment, szczególnie przez ostatnie miesiące, wszyscy czekaliśmy z utęsknieniem. Ponadto, ze względu na zjawisko refrakcji atmosferycznej (ciała niebieskie – w tym również Słońce – widzimy wyżej nad horyzontem, niż są one w rzeczywistości), powodującej zakrzywienie toru promieni świetlnych, zrównanie dnia z nocą wystąpi już 18 marca. W Krakowie i okolicy, w dniu 1 marca Słońce wschodzi o 6.24, a zachodzi o 17.22, zaś ostatniego marca wschodzi (już według czasu letniego) o 6.20, a zachodzi o 19.10, wtedy dzień będzie trwał 12 godzin i 50 minut. Zatem w marcu w Małopolsce, przybędzie dnia już o 112 minut!

Z podwyższoną, od dobrych paru miesięcy, i nadal wysoką aktywnością magnetyczną Słońca, możemy się liczyć na przełomie drugiej i trzeciej dekady miesiąca. Ponadto, przed południem 20.III., wystąpi całkowite zaćmienie Słońca, u nas będzie widoczne jako częściowe. Początek zaćmienia o godz. 09.44, faza maksymalna o godz.10.53 (do 70% zakrytej tarczy Słońca, rożki skierowane do góry) i koniec zaćmienia o godz. 12.04. Po tych emocjach związanych z zaćmieniem i rozpoczynającą się wiosną, po koniec miesiąca, a ściślej w nocy z 28/29 marca (z soboty na niedzielę) czeka nas zmiana czasu z zimowego na czas letni, powinniśmy przestawić zegarki o godzinę do przodu. Rano od tej pory, musimy (powinniśmy) wstawać o godzinę wcześniej, ale za to będziemy mieć dłuższe, jasne popołudnia!

Natomiast ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą po połowie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca w marcu będzie następująca:. pełnia 5.III. o godz. 19.05, ostatnia kwadra 13.III. o godz. 18.48, nów 20.III. o godz. 10.36 (glob Księżyca przesłoni Słońce) i pierwsza kwadra 28.III. o godz. 08.43. Najdalej od Ziemi (w apogeum) znajdzie się Księżyc 5.III. o godz. 9, a najbliżej Ziemi (w perygeum) będzie 19. III o godz. 21. Ponadto 21.III. Księżyc zakryje Urana i Marsa, a 22.III. zbliży się do Wenus, zaś 25.III. zakryje Aldebarana, najjaśniejszą gwiazdę w konstelacji Byka, ale te zjawiska praktycznie nie będą widoczne z terenu Polski.

Jeśli chodzi o planety, to Merkurego będzie można zaobserwować o świcie, do ostatnich dni tegorocznej zimy, nisko nad południowo – wschodnim horyzontem, później skryje się w promieniach wschodzącego Słońca. Natomiast Wenus jako Gwiazda Wieczorna, przez cały miesiąc pojawia się coraz to wyżej i wyżej nad zachodnim horyzontem, brylując swym blaskiem tuż po zachodzie Słońca. Wieczorem 4.III. Wenus zbliży się do planety Uran, co powinno nam ułatwić jego dostrzeżenie. Czerwonawego Marsa znajdziemy nisko na zachodnim niebie, goszczącego w pierwszym tygodniu marca w gwiazdozbiorze Wieloryba, a następnie w Rybach, by końcem miesiąca przejść do Byka. Ta wędrówka planety na niebie powoduje, że z upływem dni, tonie on w zorzy wieczornej, co utrudnia jego obserwacje. Jowisz znajduje się w gwiazdozbiorze Raka i po lutowej opozycji względem Słońca, można go będzie obserwować przez całą noc, podziwiając przez lunetę jego gromadkę galileuszowych satelitów. Natomiast w drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Skorpiona, widoczny będzie Saturn. Duża średnica kątowa (około 20 sekund łuku) i nieznaczny kąt nachylenia pierścieni planety do Ziemi, ułatwią dostrzeżenie przy pomocy lunety, wielu jego słabszych satelitów. Uran, widoczny będzie wieczorem w gwiazdozbiorze Ryb, ale tylko do połowy marca, potem skryje się w promieniach Słońca. Natomiast Neptun, przebywający w gwiazdozbiorze Wodnika, pojawi się nam na porannym niebie dopiero w drugiej połowie miesiąca.

Aby chociaż spojrzeć na w/w planety, czy fachowo obserwować do południa 20.III. częściowe zaćmienie Słońca, należy w tym celu złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, mieszczącym się przy ul. Mikołaja Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61) – wcześniej tam telefonujemy.

W tym miesiącu nie przewiduje się bogatych deszczy meteorów, chociaż 25 marca przypada maksimum mało aktywnego, rozciągłego roju (Wirginidy), promieniującego z okolicy „alfy” – czyli Spiki, najjaśniejszej gwiazdy w Pannie. Księżyc przed pierwszą kwadrą, nie będzie przeszkadzał w obserwacjach maksimum tego roju. Natomiast bliskość Wiosny, niechaj nas zachęca do ostatnich zimowych spacerów. Dodatkowo wypada tylko nam sobie życzyć bezchmurnego nieba, a w marcu takie pogody często u nas występują. Zatem spoglądając wieczorem, w środku nocy lub wczesnym rankiem w rozgwieżdżone niebo, przypomnijmy sobie na pociechę, jeszcze jedno przysłowie:

Jeśli w marcu plucha, to w kwietniu posucha”

dlatego wszystkim Państwu stosownej pogody wiosennej, serdecznie życzę.


Adam Michalec

MOA w Niepołomicach, 27 stycznia 2015