Spojrzenie w niebo A.D. 2017

Tak oto kolejny raz, znów stajemy u progu Nowego Roku i nadal trzymamy się obowiązującego porządku, w miarę doskonałego, a obserwując nieboskłon, niezależnie od przyszłorocznych wydarzeń na Ziemi, wszystko będzie przebiegać według klasycznych praw astronomii, matematyki i fizyki, znanych ludzkości – lepiej lub gorzej – od wielu stuleci. Czekają nas, w tym 2017 roku, zjawiska okresowe i niespodziewane. Tych drugich, często najciekawszych i wywołujących nie tylko u astronomów dreszcz emocji, nadal nie można wcześniej dokładnie przewidzieć.

Natomiast ze zjawisk okresowych, a mimo to zawierających zawsze w sobie choć odrobinę tajemniczości, wystąpią w tym roku dwa zaćmienia Słońca: 26.II. i 21.VIII., oba niewidoczne w Polsce. To pierwsze, będzie zaćmieniem obrączkowym widocznym w Południowej Ameryce, Antarktyce i Afryce, zaś to drugie zjawisko będzie zaćmieniem całkowitym, obserwowanym w Ameryce Północnej, zachodniej Europie i Afryce.

Wystąpią też dwa zaćmienia Księżyca: 10/11.II. i 7.VIII. To pierwsze zjawisko, to zaćmienie półcieniowe - generalnie dla wytrawnych obserwatorów - będzie widoczne w Polsce. Początek zaćmienia półcieniowego: 10.II. o godz. 23.32, maksimum 11.II. o godz. 01.44, a koniec o godz. 03.55. Zaćmienie sierpniowe zaś, to zaćmienie częściowe. Początek zaćmienia częściowego o godz. 19.22, maksimum o godz. 20.20, a koniec zaćmienia częściowego o godz. 21.19. Wyjście z półcienia nastąpi o godz. 22.53. U nas, Księżyc wzejdzie już częściowo zaćmiony dopiero o godz. 20.04, zatem warunki do obserwacji tego zjawiska będą złe.

Jeśli zaś chodzi o naszą gwiazdę, to jej aktywność magnetyczna jest już w fazie po maksimum 24 cyklu, a zatem powoli, przez najbliższe 3-4 lata, będzie zmierzać ona do minimum i wtedy nie będzie plam, czyli silnych pół magnetycznych na Słońcu. Należy się jednak zawsze liczyć, ze sporadycznym wzrostem lub nagłym spadkiem jego aktywności, co może pociągnąć za sobą powstawanie rozmaitych zjawisk geofizycznych i zaburzeń nie tylko w pogodzie kosmicznej. Dla bardziej zainteresowanych, znaleźć można szczegóły na: www.spaceweather.com

Natomiast na powitanie Nowego Roku, od 1 do 5 stycznia, promieniować będą Kwadrantydy. Nazwa tego roju pochodzi od nieużywanej współcześnie nazwy gwiazdozbioru, a obecnie, radiant roju leży w gwiazdozbiorze Wolarza. Spodziewana liczba meteorów widocznych w ciągu godziny, podczas maksimum (3.I.) może wynieść nawet 100, czyli około 2 przelotów na minutę. W tym roku, w wieczornych obserwacjach będzie przeszkadzał Księżyc - dochodzący do pierwszej kwadry. Ponadto, zawsze mogą się zdarzyć niespodzianki, np.: przelot bolidu, czy też jasna kometa, która rozwinęłaby piękny warkocz tak, abyśmy ją mogli podziwiać na niebie gołym okiem.

Spoglądając z zainteresowaniem w Rocznik Astronomiczny, dowiadujemy się jakie ważniejsze zjawiska niebieskie czekają nas w 2017 roku, które zostały precyzyjnie obliczone na podstawie wcześniejszych obserwacji astronomicznych. Wiosna, na którą czekamy zawsze z utęsknieniem, rozpocznie się 20 marca o godz. 11.29, Lato: 21 czerwca o godz. 06.24, Jesień: 22 września o godz. 22.02, a Zima: 21 grudnia o godz. 17.28.

W dniu 4 stycznia o godz. 15, Ziemia w swym rocznym ruchu po orbicie eliptycznej będzie najbliżej Słońca, czyli w peryhelium, w odległości od niego niewiele ponad 147 mln km. Będzie się wtedy Ziemia poruszała najszybciej w 2017 roku na swej orbicie, bo z prędkością 30,27 km/sek., czyli prawie 109 000 km/godz. Jest to dla nas pocieszający znak, że dnia będzie przybywało coraz szybciej. W Nowy Rok, gdy wielu mieszkańców Małopolski, będzie jeszcze odpoczywało po udanej - mam nadzieję - zabawie sylwestrowej, Słońce wzejdzie o godz. 7.38, a zajdzie o 15.49 – zatem dzień będzie trwał 8 godz. 11 minut i będzie już dłuższy od najkrótszego dnia roku o 6 minut, co wszystkich napawa optymizmem.

Na pocieszenie pragnę też przypomnieć, że Zima kalendarzowa na naszej półkuli, przynajmniej teoretycznie, jest najkrótszą porą roku. Trwa bowiem tylko, lub aż 89 dni! W praktyce, jak wiemy, bywa z nią różnie, bowiem ma swoje kaprysy. Natomiast Ziemia będzie w aphelium (najdalej od Słońca – prawie 153 mln km) w dniu 3 lipca o godz. 22.

Zmiana czasu z zimowego na letni, w ramach Unii Europejskiej, czeka nas 25/26 marca, a powrót na czas zimowy, czyli środkowo-europejski w nocy 28/29 października. Jeśli chodzi o święta ruchome, to w 2017 roku, Popielec wypada 01.III., Wielkanoc przypadnie 16.IV., w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca, ta zaś będzie o godz. 08.08 we wtorek 11.IV., Zielone Świątki 04.VI., zaś Boże Ciało 15.VI.

Księżyc powita Nowy Rok podążając do pierwszej kwadry, a zakończy 2017 rok w drodze do pełni. Ponadto, tarcza Księżyca będzie zakrywać: Merkurego (2x), Wenus (1x), Marsa (2x), Neptuna (12x), Aldebarana (13x) najjaśniejszą gwiazdę w konstelacji Byka, Regulusa (12x) najjaśniejszą gwiazdę w gwiazdozbiorze Lwa oraz planetoidy: Ceres (2x), Pallas (1x) i Westę (2x). Z tych niezmiernie ciekawych zjawisk, tylko zakrycia Aldebarana: 28.IV. o godz. 20, 22.VI. o godz. 17, 16.VIII. o godz. 09, 6.XI. o godz. 05 i 31.XII. o godz. 02, oraz zakrycie Regulusa: 8.XII. o godz. 24, powinny być widoczne z regionu Polski.

W tym roku kilkadziesiąt skatalogowanych komet okresowych powróci do peryhelium (punkt ich orbity najbliższy Słońca), lecz niestety, będą one widoczne tylko przez teleskop.

Jeśli chodzi o planety to Merkurego, który zawsze wędruje na niebie blisko Słońca, można zaobserwować nisko nad horyzontem, na wschodnim niebie o świcie, lub na zachodzie o zmierzchu. Jeśli pogoda obserwacyjna nam dopisze, to najłatwiej będzie go można dostrzec przed wschodem Słońca w połowie września i pod koniec grudnia. Zaś wieczorem, najlepsze warunki do jego obserwacji, będą na przełomie marca i kwietnia.

Wenus, w roli Gwiazdy Wieczornej, wystąpi od początku roku, aż do połowy marca. Zaś wspaniale błyszczącą Wenus jako Jutrzenkę, będzie można podziwiać od początku kwietnia do połowy listopada. W pozostałych okresach, skryje się ona w promieniach Słońca. Ponadto, 5.X. o godz. 14 dojdzie do koniunkcji, czyli zbliżenia na niebie Wenus z Marsem, a 13.XI. o godz. 07 z Jowiszem.

Mars, od początku roku widoczny jest na wieczornym niebie, aż do połowy czerwca. Przebywać będzie w styczniu w gwiazdozbiorze Wodnika, potem w lutym w Rybach, następnie w marcu i kwietniu przemieści się przez gwiazdozbiór Barana do Byka w maju, gdzie 7.V. zbliży się na 6 stopni do Aldebarana , najjaśniejszej gwiazdy w tej konstelacji, by z początkiem czerwca zagościć w Bliźniętach. W drugim tygodniu czerwca, Mars skryje się w promieniach Słońca, by pojawić się nam już porannym niebie w połowie września, w gwiazdozbiorze Lwa. Następnie przewędruje w październiku do Panny, gdzie 28.XI. by o północy zbliżyć się do Spiki, najjaśniejszej gwiazdy w tej konstelacji, a następnie osiądzie w Wadze końcem grudnia. Czerwonawy Mars będzie w koniunkcji z Merkurym w dniu 16.IX. o godz. 20, a zbliży się do Wenus na odległość 0.2 stopnia, w dniu 5.X. o godz. 14.

Natomiast Jowisz, jak przystało na planetę olbrzyma, będzie mógł być obserwowany od początku roku w gwiazdozbiorze Panny i to przez większą część nocy. Przemieści się obok Spiki, najjaśniejszej gwiazdy w tej konstelacji, az dwukrotnie 20.I i 23.II., w odległości 4 stopni. Następnie 7.IV. będzie w opozycji do Słońca i wtedy będziemy go mogli obserwować przez całą noc. Od początku lipca będzie widoczny już tylko na wieczornym niebie, by 5.IX. znów zbliżyć się do Spiki (tym razem na odległość 3 stopni), a następnie w połowie października skryje się w promieniach zachodzącego Słońca. Pojawi się nam w drugim tygodniu listopada na porannym niebie, w gwiazdozbiorze Wagi, gdzie pozostanie do końca roku. Jowisz będzie w koniunkcji z Wenus 13.XI. o godz. 07.

Saturn ozdobiony pierścieniami, od początku roku gości w gwiazdozbiorze Wężownika, poprzedzając wschód naszej gwiazdy. Pod koniec lutego przejdzie do Strzelca by w drugiej połowie maja wrócić do Wężownika, gdzie 15.VI. będzie w opozycji do Słońca i wtedy można go będzie obserwować przez całą noc. Od połowy września, aż do początku grudnia będzie dostępny do obserwacji na wieczornym niebie. Potem skryje się za Słońcem, by pojawić się na porannym niebie, ale dopiero po Nowym Roku, znów w gwiazdozbiorze Strzelca. Saturn będzie w koniunkcji z Mercurym 28.XI. o godz. 10.

Uran od początku roku będzie widoczny na wieczornym niebie w gwiazdozbiorze Ryb, w którym to pozostanie do końca roku. Końcem marca nastąpi jego złączenie ze Słońcem, aby się nam pojawić na początku maja na porannym niebie, wydłużając stopniowo okres przebywania nad horyzontem. W opozycji będzie 19.X., a od początku grudnia, widoczny będzie na niebie od wieczora, w pierwszej połowie nocy.

Neptun cały rok spędzi w gwiazdozbiorze Wodnika. Na początku roku będzie widoczny na wieczornym niebie. W drugim tygodniu lutego zniknie w promieniach Słońca, by pojawić się rankiem w drugiej połowie marca. W opozycji będzie 5.IX., a od grudnia będzie widoczny coraz to krócej na wieczornym niebie. Do obserwacji planety Uran i Neptuna musimy użyć lunety.

W tym roku z 18 większych rojów meteorów, które rokrocznie promieniują, polecałbym do obserwacji Perseidy z 13 sierpnia, wspomniane już na wstępie Kwadrantydy z maksimum 3 stycznia, którym będzie przeszkadzał Księżyc przed pierwszą kwadrą i Geminidy z 14 grudnia. Nie najlepsze warunki do ich obserwacji w pierwszej połowie nocy będą mieć PerseidyKsiężyc będzie dwa dni przed ostatnią kwadrą, oraz nieco lepsze z wieczora GeminidyKsiężyc będzie wtedy cztery dni przed nowiem.

Ponadto, w tym roku, będziemy się mogli emocjonować bogactwem napływających wyników obserwacji nieba w różnych zakresach widma elektromagnetycznego, a uzyskiwanymi w Europejskim Południowym Obserwatorium (ESO) w Chile, do którego przystąpiła wreszcie Polska trzy lata temu, oraz informacjami przesyłanymi z pokładów różnorakich pozaziemskich obserwatoriów, w tym z Marsa. Korzystając zaś z każdej wolnej chwili, w długie zimowe wieczory, spójrzmy spokojnie w niebo, z niewątpliwie najpiękniejszym gwiazdozbiorem Orionem i pamiętajmy przy tym o przysłowiu:

Tęga zima - gorące lato”

Jednym słowem byle do pogodnej i ciepłej Wiosny, tego nowego magicznego 2017 roku.



Adam Michalec MOA w Niepołomicach, 29 listopada 2016