Spojrzenie w październikowe niebo

Spojrzenie w październikowe niebo 2014

"Gdy październik ciepło trzyma, zwykle mroźna bywa zima"

Przysłowie to zapowiada nam pogodną, Złotą Polską Jesień, której piękno zawsze staramy się maksymalnie wykorzystać. Oczywiście cieszymy się z faktu, że Słońce nie próżnuje, chociaż niestety, jego deklinacja z dnia na dzień maleje, a w związku z tym długość dnia u nas na półkuli północnej stale się skraca, z czym musimy się pogodzić i do tego przyzwyczajać. W październiku w Małopolsce ubędzie dnia aż 108 minut; z 11 godz. 39 minut na początku do 9 godz. 51 minut na końcu miesiąca. Słońce, w środę 1 października, wschodzi o godz. 6.40 a zachodzi o 18.19; natomiast w ostatnim dniu miesiąca, w piątek, wzejdzie o 6.28 a schowa się pod horyzontem o godz. 16.19. Wprost nie do wiary, ale ten dzień będzie jeszcze dłuższy od najkrótszego dnia roku o 106 minut! Ponadto Słońce w dniu 23 października o godz. 13.57, przejdzie ze znaku Wagi w znak Skorpiona (czyli Niedźwiadka).

W tym miesiącu spodziewamy się paru dni o dość wysokiej aktywności magnetycznej Słońca (plamy, rozbłyski, protuberancje), związanej z licznymi centrami aktywności w jego fotosferze, a szczególnie w pierwszej i ostatniej dekadzie miesiąca. Ponadto, nasza gwiazda często szykuje w zanadrzu jakieś niespodzianki, którymi może nas zadziwić lub zaskoczyć, dlatego też warto i należy prowadzić bezpieczne obserwacje Słońca. W dniu 23.X. wystąpi częściowe zaćmienie Słońca, które będzie widoczne w Północnej Ameryce i Meksyku.

Uwaga! W nocy z 25/26 października (z soboty na niedzielę) śpimy rano o godzinę dłużej, przechodzimy bowiem na czas zimowy (środkowo-europejski), czyli cofamy dotychczasowe wskazania zegarów o godzinę. Oficjalnie, w/g rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów RP, należy to uczynić w nocy o godz.03, w niedzielę 26.X. (dotyczy to w szczególności kolejnictwa i lotnictwa). Praktycznie zaś, najlepiej cofnąć wskazania zegarów o godzinę, jeszcze przed udaniem sie na zasłużony wypoczynek.

Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą w pierwszym i ostatnim tygodniu miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest następująca: pierwsza kwadra 1.X. o godz. 21.33, pełnia 8.X. o godz. 12.51, ostatnia kwadra 15.X. o godz. 21.12, nów 23.X. o godz. 23.57 i znów pierwsza kwadra 31.X. o godz. 03.48. Ponadto, w dniu 8.X. wystąpi całkowite zaćmienie Księżyca, które będą mogli obserwować mieszkańcy obu Ameryk, Australii i Azji.

W perygeum (najbliżej Ziemi) będzie Księżyc 6.X. o godz. 12, a w apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie się 18.X. o godz. 08.

Na naszym jesiennym niebie, z wieczora, dostrzeżemy w kolejności gwiazdozbiory: Pegaza, Andromedy, Perseusza, Byka, a po północy pojawią sie nam konstelacje Bliźniąt i Oriona. Jeśli zaś chodzi o planety, to Merkurego, Marsa i Saturna można i należy szukać po zachodzie Słońca, na zachodnim niebie z tym, że Merkurego zobaczymy tam tylko w pierwszej dekadzie miesiąca, potem schowa sie za Słońce, by pojawić się w ostatnim tygodniu października na porannym niebie. W dniu 25.X. około godz. 18, nisko nad zachodnim horyzontem, Księżyc zakryje Saturna. Błyszcząca Wenus w tym miesiącu kryje się za Słońcem i będzie niewidoczna. Natomiast Jowisza ze swoją gromadką satelitów galileuszowych, możemy obserwować coraz wcześniej nad ranem, w gwiazdozbiorze Lwa. Rankiem 18.X. zbliży się do niego Księżyc na odległość około 5 stopni. Uran przebywa w gwiazdozbiorze Ryb, a ponieważ 7.X. będzie w opozycji do Słońca, zatem możemy go obserwować przez całą noc. Natomiast Neptun przebywa w gwiazdozbiorze Wodnika i widoczny jest przez teleskop na wieczornym niebie.

Aby móc obserwować nie tylko Saturna, ale również nasz poczciwy Księżyc, najlepiej będzie złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, przy ul. Mikołaja Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61). W razie pochmurnego nieba, polecam tamże planetarium.

W dniach 17-19.X., MOA organizuje już VII Międzynarodową Konferencję: "Nauczanie astronomii w XXI wieku". Obrady i dyskusje będą się toczyć w Małopolskim Centrum Dźwięku i Słowa, tuż obok Królewskiego Zamku. Serdecznie zapraszamy zainteresowane osoby -wstęp wolny. Szczegóły na moa@moa.edu.pl


Już od 2 października do 7 listopada promieniują szybkie meteory z roju Orionidów, które wchodzą w górne warstwy atmosfery ziemskiej z prędkościami nieco ponad 60 km/sek. Maksimum roju przypada na 21.X., możemy wtedy oczekiwać 25-30 "spadających gwiazd" na godzinę. Radiant meteorów leży na granicy gwiazdozbiorów Oriona i Bliźniąt (południowo-wschodnia część nieba). Warunki ich obserwacji będą w tym roku dość łatwe, ponieważ Księżyc przed nowiem, nie będzie przeszkadzał w obserwacjach.

Natomiast od 6 do 10 października (maksimum 8.X.), promieniują powolne meteory z roju Drakonid, czyli ich radiant leży w gwiazdozbiorze Smoka. Warunki do ich obserwacji są złe, bo Księżyc będzie akurat w pełni.

Dla satysfakcjonujących obserwacji różnorodnych zjawisk na niebie, praktycznie wszystko zależy od pogody, właściwego sprzętu, a także od naszych humorów, które oby nam zawsze dopisywały. Zatem dla wzbudzenia nie tylko obserwacyjnych refleksji, odwołam się do sprawdzonego po wielokroć w praktyce przysłowia:

"W barwach naszej Jesieni - Świat się tęczą mieni"


Adam Michalec

MOA w Niepołomicach, dnia 5 września 2014