Spojrzenie w październikowe niebo 2013

Spojrzenie w październikowe niebo 2013

"Gdy październik ciepło trzyma, zwykle późna bywa zima"

Przysłowie to zapowiada nam pogodną, Złotą Polską Jesień, której piękno zawsze staramy się maksymalnie wykorzystać. Oczywiście cieszymy się z faktu, że Słońce nie próżnuje , chociaż niestety, jego deklinacja z dnia na dzień maleje, a w związku z tym długość dnia u nas na półkuli północnej stale się skraca, z czym chcąc nie chcąc musimy się pogodzić i do tego przyzwyczaić. W październiku w Małopolsce ubędzie dnia aż 107 minut; z 11 godz. 38 minut na początku do 9 godz. 51 minut na końcu miesiąca. Słońce, we wtorek 1 października, wschodzi o godz. 6.40 a zachodzi o 18.18; natomiast w ostatnim dniu miesiąca, we czwartek, wzejdzie o 6.28 a schowa się pod horyzontem o godz. 16.19. Wprost nie do wiary, ale ten dzień będzie jeszcze dłuższy od najkrótszego dnia roku o 106 minut. Ponadto Słońce w dniu 23 października o godz. 06.03, przejdzie ze znaku Wagi w znak Skorpiona (czyli Niedźwiadka).

W tym miesiącu spodziewamy się paru dni o wysokiej aktywności magnetycznej Słońca (plamy, rozbłyski, protuberancje), związanej z licznymi centrami aktywności w jego fotosferze, a szczególnie w pierwszej i ostatniej dekadzie miesiąca. Ponadto, nasza gwiazda często szykuje w zanadrzu jakieś niespodzianki, którymi może nas zadziwić, dlatego też warto i należy prowadzić bezpieczne obserwacje Słońca.

Uwaga! W nocy z 26/27 października (z soboty na niedzielę) śpimy rano o godzinę dłużej, przechodzimy bowiem na czas zimowy (środkowo-europejski), czyli cofamy dotychczasowe wskazania zegarów o godzinę. Oficjalnie, w/g rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów RP, należy to uczynić w nocy o godz.03, w niedzielę 28.X. (dotyczy to w szczególności kolejnictwa i lotnictwa). Praktycznie zaś, najlepiej cofnąć wskazania zegarów o godzinę, jeszcze przed udaniem sie na spoczynek.

Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą w pierwszym i ostatnim tygodniu miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest następująca: nów 5.X. o godz. 02.35, pierwsza kwadra 12.X. o godz. 01.02, pełnia 19.X. o godz. 01.38 i ostatnia kwadra 27.X. o godz. 01.40 (jeszcze czas letni). Tylko wytrawni obserwatorzy będą mogli dostrzec półcieniowe zaćmienie Księżyca, które wystąpi w nocy 18/19 października. W perygeum (najbliżej Ziemi) będzie Księżyc 11.X. o godz. 01, a w apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie się 25.X. o godz. 16.

Na naszym jesiennym niebie, z wieczora, dostrzeżemy w kolejności gwiazdozbiory: Pegaza, Lwa, Andromedy, Perseusza, Byka, a po północy pojawią sie nam konstelacje Bliźniąt i Oriona. Jeśli zaś chodzi o planety, to Merkurego, Wenus i Saturna należy szukać po zachodzie Słońca, na zachodnim niebie. Wenus z upływem dni, będzie coraz wdzięczniejszym obiektem obserwacji, bowiem oddala się od Słońca i pnie się coraz wyżej ponad horyzont, natomiast Merkury i Saturn, które to planety dostrzeżemy nisko nad horyzontem z początku miesiąca, znikną nam w ostatniej dekadzie października w promieniach zachodzącego Słońca. Mars świeci nad ranem w konstelacji Lwa i 14.X. zbliży się do Regulusa - najjaśniejszej gwiazdy w tym gwiazdozbiorze, na odległość jednego stopnia. Natomiast Jowisza ze swoja gromadką satelitów galileuszowych, możemy obserwować w drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Bliźniąt. Uran przebywa na granicy gwiazdozbiorów Wieloryba i Ryb, a ponieważ 3.X. będzie w opozycji do Słońca, zatem możemy go obserwować przez całą noc. Natomiast Neptun przebywa w gwiazdozbiorze Wodnika i widoczny jest na wieczornym niebie.

Aby móc obserwować nie tylko Wenus, czyli Gwiazdę Wieczorną, ale również nasz poczciwy Księżyc, najlepiej będzie złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, przy ul. M. Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61). W razie pochmurnego nieba, polecam tamże planetarium.

Już od 2 października do 7 listopada promieniują meteory z roju Orionidów, które wchodzą w górne warstwy atmosfery ziemskiej z prędkościami nieco ponad 60 km/sek. Maksimum roju przypada na 22.X., możemy wtedy oczekiwać 25-30 "spadających gwiazd" na godzinę. Radiant meteorów leży na granicy gwiazdozbiorów Oriona i Bliźniąt (południowo-wschodnia część nieba).Warunki ich zliczeń nie będą w tym roku łatwe, ponieważ Księżyc po pełni, będzie przeszkadzał w obserwacjach.

Natomiast od 6 do 10 października (maksimum 8.X.), promieniują powolne meteory z roju Drakonid, czyli ich radiant leży w gwiazdozbiorze Smoka. Warunki do ich obserwacji są dobre, bo Księżyc będzie po nowiu.

Możliwości obserwacji różnorodnych zjawisk na niebie, praktycznie zależą od pogody, a także od naszych humorów, które oby nam również dopisywały. Zatem dla wzbudzenia nie tylko obserwacyjnych refleksji, odwołam się do sprawdzonego po wielokroć w praktyce przysłowia:

"Jesień tego nie zrodzi, czego wiosna nie zasiała"



Adam Michalec MOA w Niepołomicach,

15 września 2013