Spojrzenie w wakacyjne niebo

Spojrzenie w wakacyjne niebo - lipiec i sierpień 2012


Emocje związane ze zmaganiami piłkarzy na EURO – 2012, a następnie Olimpiada w Londynie, niewątpliwie nadają ton naszym tegorocznym wakacjom. Niezależnie jednak od tych wydarzeń sportowych, będziemy się starać każdego dnia korzystać, pomimo kaprysów pogodowych z dobrodziejstw tegorocznego lata. Jednocześnie będzie to okres długich dni – chociaż już nie tak długich jak dni czerwcowe – bowiem mamy mimo wszystko nadal krótkie noce, które niezbyt sprzyjają obserwacjom astronomicznym. Niemniej jednak, wiele ciekawych zjawisk będziemy mogli zaobserwować w tegoroczne wakacje na niebie, z których na specjalne wyróżnienie zasługują, w końcu lipca, meteory z roju Akwarydów, a w drugiej dekadzie sierpnia, słynne Perseidy. Postarajmy się w tym celu wykorzystać wolny czas wakacyjny czy urlopowy, a być może również pogoda dostosuje się do naszych pragnień. Zatem z głową podniesioną do góry, spójrzmy co tam na naszej sferycznej scenie szykuje nam niebo.

  Na wakacyjnym, południowo-wschodnim niebie, gdy tylko jako tako się ściemni, króluje tzw. trójkąt letni. Tworzą go trzy gwiazdy pierwszej wielkości: Deneb, Wega i Altair. Należą one w kolejności do gwiazdozbiorów: Łabędzia, Lutni i Orła. W trójkącie tym, najwyżej nad horyzontem, mieści się prawie w całości Łabędź (jego jasne gwiazdy tworzą na niebie krzyż), na prawo, nieco poniżej, to Lutnia i u dołu Orzeł. Przez wszystkie te trzy gwiazdozbiory przebiega  Droga Mleczna, czyli nasza Galaktyka. Aby ją na niebie dostrzec, nie potrzeba lunet, wystarczy tylko mieć dobre oko i poświęcić jej kilka chwil w pogodny wieczór, byle z dala od zbędnych świateł.

  Rano, już o godz. 5, w dniu 5 lipca, Ziemia na orbicie okołosłonecznej znajdzie się najdalej od Słońca (w aphelium), w odległości ponad 152 mln km. Natomiast Słońce w swej „wędrówce” po Ekliptyce podąża ku równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja systematycznie maleje, a w związku z tym dni stają się nieubłaganie coraz to krótsze.

  W Małopolsce, 1 lipca Słońce wschodzi o 4.35 a zachodzi o 20.52, czyli dzień będzie trwał 16 godzin i 17 minut. Będzie już krótszy od najdłuższego dnia w roku o 6 minut. Natomiast 31 sierpnia Słońce wschodzi o 5.53 a zachodzi 0 19.26, czyli będzie nam świecić przez 13 godzin i 33 minuty; zatem przez okres wakacji, ubędzie dnia aż o 2 godziny i 44 minuty. W międzyczasie zaś Słońce w swej „wędrówce” wśród znaków Zodiaku, przejdzie 22 lipca o godz. 14.01 ze znaku Raka w znak Lwa, a po miesiącu 22 sierpnia o godz. 21.07 wstąpi w znak Panny.

Jeśli zaś chodzi o aktywność magnetyczną Słońca w XXIV cyklu, to utrzymuje się ona na podwyższonym poziomie. Zwiększona aktywność wystąpi szczególnie w drugich i ostatnich tygodniach lipca i sierpnia, czego widomą oznaką będzie wtedy systematyczny i pokaźny wzrost ilości plam i rozbłysków w fotosferze Słońca.  Być może zaowocuje to możliwością zaobserwowania w Małopolsce zorzy polarnej.

Natomiast Księżyc rozpocznie i zakończy wakacje w fazie pełni, wędrując nisko nad horyzontem. Kolejność jego faz w lipcu będzie następująca: pełnia 3.VII. o godz. 20.52, ostatnia kwadra 11.VII. o godz. 03.48, nów 19.VII. o godz. 06.24 i pierwsza kwadra 26.VII. o godz. 10.56. W sierpniu zaś: pełnia 2.VIII. o godz. 05.27, ostatnia kwadra 9.VIII. o godz. 20.55, nów 17.VIII. o godz. 17.54, pierwsza kwadra 24.VIII. o godz. 15.54 i pełnia 31.VIII. o godz. 15.58.

W perygeum (najbliżej Ziemi) znajdzie się Księżyc 1.VII. o godz. 20 i 29.VII.o godz. 10 oraz 23.VIII. o godz. 21, a w apogeum (najdalej od Ziemi) będzie Księżyc 13.VII. o godz. 19 i 10.VIII. o godz. 15.58.

Ponadto warto pamiętać, że 20 lipca miną już 43 lata, od kiedy to statek Apollo 11 wylądował na Księżycu i dzień później, stopa człowieka  (Neil Armstrong) po raz pierwszy dotknęła powierzchni Srebrnego Globu. Wypada nam zatem spojrzeć chyba bardziej sentymentalnie na naszego satelitę, gdzie jak głosi legenda, wciąż na nowych śmiałków (dotychczas było ich tylko 12) czeka Imć pan Twardowski.

  Jeśli zaś chodzi o planety wakacyjne, to Merkurego można będzie dostrzec wieczorem 1 lipca, nisko nad horyzontem po zachodzie Słońca, lub rankiem 15 sierpnia przed świtem. Będą to najlepsze terminy, ale trudne warunki, do jego obserwacji.

Wenus, po przejściu 5/6 czerwca na tle tarczy Słońca, nie mogąc się doczekać wakacji, już pod koniec czerwca, pojawi się nam jako Gwiazda Poranna czyli Jutrzenka, i w tej roli powita ona również nowy rok szkolny we wrześniu.

Słabnącego czerwonawym blaskiem Marsa, bowiem oddala się od Ziemi, możemy obserwować przez całe wakacje na wieczornym niebie, który ponadto 13 sierpnia zbliży się do Spiki, najjaśniejszej gwiazdy w Pannie. Z upływem dni wakacyjnych, będzie zachodził coraz to wcześniej przed północą.

Natomiast Jowisz, największa planeta w naszym układzie słonecznym, wschodzi coraz to wcześniej na porannym niebie, goszcząc w gwiazdozbiorze Byka, a 3 sierpnia zbliży się do Aldebarana – najjaśniejszej gwiazdy w tejże konstelacji. Ponadto, całe wakacje będzie on konkurował, jednak bez szans na zwycięstwo co do jasności, z Wenus.  Polecam dla każdego urlopowicza – przed świtem – ich piękną konfigurację na wschodnim niebie.

W dniu 15 lipca nad ranem, nastąpi zbliżenie Księżyca do Jowisza, a następnie w godz. od 3.40 do 4.20 dojdzie do zakrycia planety i jego satelitów galileuszowych przez Księżyc. Podobna konfiguracja Srebrnego Globu z Jowiszem jak wyżej, będzie miała miejsce 11 sierpnia o godz. 23, a następnie wystąpi zakrycie Wenus przez Księżyc w dniu 13 sierpnia o godz. 22, ale niestety, oba te zjawiska nie będą u nas widoczne.

Saturn, podobnie jak Mars, gości w gwiazdozbiorze Panny. Na początku wakacji możemy go obserwować praktycznie przez całą noc, ale po nocnym bliskim spotkaniu na niebie z Marsem, w dniu 17 sierpnia, będzie zachodził już w dwie godziny po Słońcu.

Urana w gwiazdozbiorze Ryb, a Neptuna w Wodniku, możemy  obserwować przez całe noce wakacyjne. Sierpień jest szczególnie dobrym miesiącem do obserwacji tych planet, w związku z ich przebywaniem blisko opozycji: Neptun – 24.VIII., a Uran – 29.IX. Aby je dostrzec, musimy się posłużyć chociażby lornetką.

Natomiast Plutona, planetę karłowatą, można już znaleźć w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Strzelca, stosując do obserwacji lunetę 15 cm średnicy, czyli taką, jaką dysponuje pod kopułą Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne (Tel. 12-281-15-61) w Niepołomicach.

  W drugiej połowie lipca, z maksimum 27.VII., można obserwować powolne meteory z roju Akwarydów, których radiant leży w gwiazdozbiorze Wodnika. W obserwacjach będzie nam przeszkadzał Księżyc po pierwszej kwadrze.

  Natomiast od 17 lipca do 24 sierpnia promieniują Perseidy, zwane też łzami św. Wawrzyńca. Główne maksimum wystąpi w nocy 11/12 sierpnia. Obserwacjom nie powinien przeszkadzać Księżyc podążający do nowiu. Zapraszam do obserwacji tego słynnego roju - warto będzie zarwać trochę nocy z soboty na niedzielę, by zobaczyć te „spadające gwiazdy”.

  Zatem z mnogości zjawisk, które polecałbym Państwa uwadze, to poranne spotkanie Jowisza z Księżycem w dniu 15 lipca, oraz, a może przede wszystkim, wczesno poranny spacer w miłym chłodzie, przy wonnym kwieciu lipowym. Zostawmy, chociaż na chwilę, nasze przyziemne sprawy i spójrzmy wówczas w niebo. Tym bardziej, że na półmetku wakacji 2012 czekają nas emocje związane z rozpoczynającą się 27 lipca Olimpiadą w Londynie, oraz sierpniowe obserwacje meteorów. W tym miejscu wypada mi tylko Państwu życzyć oprócz pogody dycha, dobrej pogody obserwacyjnej, i na koniec staropolskie przysłowie:

                                                  „Byłoby lato dłuższe, żeby nie zima”




dr Adam Michalec   
Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne
w Niepołomicach, 6 czerwca 2012

Wschody i zachody Słońca w Krakowie - lipiec 2012

Wschody i zachody Słońca w Krakowie - sierpień 2012

Wschody i zachody Księżyca w Krakowie - lipiec i sierpień 2012