Spojrzenie w wakacyjne niebo 2013

Spojrzenie w wakacyjne niebo 2013

Wobec licznych kaprysów pogody, z którymi niewątpliwie będziemy mieć do czynienia w czasie tegorocznych wakacji, powinniśmy się starać, każdego dnia, w pełni korzystać z dobrodziejstw lata. Jednocześnie będzie to okres długich dni – chociaż już nie tak długich jak dni czerwcowe – bowiem mamy, mimo wszystko, nadal krótkie noce, które niezbyt sprzyjają obserwacjom astronomicznym. Tym nie mniej, wiele ciekawych zjawisk będziemy mogli zaobserwować w tegoroczne wakacje na niebie, z których niewątpliwie na specjalne wyróżnienie, zasługują w końcu lipca meteory z roju Akwarydów, a w drugiej dekadzie sierpnia słynne Perseidy. Postarajmy się w tym celu wykorzystać wolny czas wakacyjny czy urlopowy, być może również pogoda dostosuje się do naszych pragnień. Zatem z głową podniesioną do góry, spójrzmy co tam na naszej sferycznej scenie szykuje nam niebo.

Na wakacyjnym południowo-wschodnim niebie, gdy tylko się ściemni, króluje tzw. Trójkąt letni. Tworzą go trzy gwiazdy pierwszej wielkości: Deneb, Wega i Altair. Należą one, w kolejności, do gwiazdozbiorów: Łabędzia, Lutni i Orła. W trójkącie tym, najwyżej nad horyzontem, mieści się prawie w całości Łabędź (jego jasne gwiazdy tworzą krzyż), na prawo, nieco poniżej Lutnia i u dołu Orzeł. Przez wszystkie te trzy gwiazdozbiory przebiega Droga Mleczna, czyli nasza Galaktyka. Aby ją na niebie dostrzec, nie potrzeba lunet, wystarczy tylko mieć dobre oko i poświęcić jej kilka chwil w pogodny wieczór, ale z dala od zbędnego oświetlenia. Najlepsze warunki do jej wakacyjnego podziwiania występują w Bieszczadach.

Po południu, w dniu 5 lipca o godz. 17, Ziemia na orbicie okołosłonecznej znajdzie się najdalej od Słońca ( w aphelium), w odległości ponad 152 mln. km. Natomiast Słońce w swej „wędrówce” po Ekliptyce podąża ku równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja systematycznie maleje, a w związku z tym dni stają się nieubłaganie coraz to krótsze.

W Małopolsce, dnia 1 lipca Słońce wschodzi o godz. 4.35, a zachodzi o godz. 20.52, czyli dzień będzie trwał 16 godzin i 17 minut. Będzie już krótszy od najdłuższego dnia w roku o 6 minut; natomiast 31 sierpnia Słońce wschodzi o 5.53 a zachodzi o 19.26, czyli będzie nam świecić przez 13 godzin i 33 minuty: zatem przez okres wakacyjny ubędzie dnia aż o 2 godziny i 44 minuty.

W międzyczasie zaś, Słońce w swej „wędrówce” wśród znaków Zodiaku, przejdzie 22 lipca o godz. 17.53, ze znaku Raka w znak Lwa, a w miesiąc później, 23 sierpnia o godz. 00.57 wstąpi w znak Panny. Jeśli zaś chodzi o aktywność magnetyczną Słońca, to utrzymuje się ona na bardzo wysokim poziomie, bowiem nasza gwiazda powoli zbliża się do maksimum w XXIV cyklu. Zwiększona aktywność wystąpi szczególnie w drugim i ostatnim tygodniu lipca i sierpnia, czego widomą oznaką będzie systematyczny i pokaźny wzrost ilości plam i rozbłysków w fotosferze Słońca, co być może zaowocuje możliwością zaobserwowania w Małopolsce zorzy polarnej.

Natomiast Księżyc rozpocznie i zakończy wakacje w ostatniej kwadrze, wędrując nisko nad horyzontem. Kolejność jego faz w lipcu będzie następująca: nów 8.VII. o godz. 09.14, pierwsza kwadra 16.VII. o godz. 05.18, pełnia 22.VII. o godz. 20.18 i ostatnia kwadra 29.VII. o godz. 19.43. W sierpniu zaś: nów 06.VIII. o godz. 23.51, pierwsza kwadra 14.VIII. o godz. 12.56, pełnia 21.VIII.
o godz. 03.45 i ostatnia kwadra 28.VIII. o godz. 11.35. W perygeum (najbliżej Ziemi) znajdzie się Księżyc 21.VII. o godz. 22 i 19.VIII. o godz. 03, a w apogeum (najdalej od Ziemi) będzie 07.VII. o godz. 03 oraz 3.VIII. o godz. 11 i 31.VIII. o godz. 02.

W dniu 16 lipca i 12 sierpnia nastąpi zakrycie Spiki, najjaśniejszej gwiazdy w Pannie, przez Księżyc. U nas niestety będzie widoczne tylko ich wzajemne zbliżenie. Ponadto warto pamiętać, że 20 lipca miną już 44 lata, od kiedy to statek Apollo 11 wylądował na Księżycu a dzień później, stopy człowieka (Neil Armstrong) po raz pierwszy dotknęły powierzchni Srebrnego Globu. Wypada zatem chyba spojrzeć bardziej sentymentalnie na naszego satelitę, gdzie jak głosi legenda, wciąż na nowych śmiałków (dotychczas było ich tylko 12) czeka Imć Pan Twardowski.

Jeśli zaś chodzi o planety wakacyjne, to Merkury zagości na naszym niebie przed świtem, tylko od 19 lipca do 16 sierpnia, nisko nad wschodnim horyzontem. Warunki do jego obserwacji nie będą łatwe, chociaż najkorzystniejsze końcem lipca.

Natomiast Wenus, nie mogąc się doczekać wakacji, pojawiła się nam już na zachodnim niebie końcem maja błyszcząc jako Gwiazda Wieczorna, i w tej roli powita we wrześniu nowy rok szkolny.

Czerwonawego Marsa możemy obserwować przez całe wakacje na porannym niebie. Najpierw będzie w gwiazdozbiorze Byka, a od polowy lipca zagości na dobre w Bliźniętach, gdzie 19 sierpnia zbliży się do Polluksa, najjaśniejszej gwiazdy w tym gwiazdozbiorze. Z upływem dni wakacyjnych, wschodził będzie coraz to wcześniej przed Słońcem.

Również Jowisz, ze swoją gromadką galileuszowych księżyców, po czerwcowym złączeniu
ze Słońcem, dopiero po 10 lipca, wschodzić będzie coraz to wcześniej na porannym niebie, goszcząc w gwiazdozbiorze Bliźniąt. Tam też, w dniu 22 lipca, zbliży się na niebie do Marsa, na odległość mniejszą niż jeden stopień. Gorąco polecam dla każdego urlopowicza, skoro świt, tę piękną konfigurację planet na południowo-wschodnim niebie.

Saturn przystrojony w pierścienie – takie planetarne sombrero, które możemy podziwiać przez niewielką lunetę, gości w gwiazdozbiorze Wagi. Możemy go obserwować na wieczornym niebie przez całe wakacje. W dniu 13 sierpnia do planety zbliży się Księżyc na odległość 3 stopni.

Urana na pograniczu gwiazdozbiorów Ryb i Wieloryba, a Neptuna w Wodniku, możemy obserwować praktycznie przez całe noce wakacyjne. Sierpień będzie szczególnie dobrym miesiącem do obserwacji tych planet, w związku z ich przebywaniem blisko opozycji: Neptun – 27.VIII., a Uran -3.X. Niestety, aby je dostrzec, musimy się posłużyć chociażby lornetką.

Natomiast planetę karłowatą, Plutona (2 lipca w opozycji) można obserwować przez cała noc, stosując do obserwacji lunetę 15 cm średnicy, czyli taką, jaką dysponuje pod kopułą Młodzieżowe Obserwatorium Astronomiczne (tel. 12-281-15-61) w Niepołomicach.

W drugiej połowie lipca, z maksimum 28.VII., można obserwować powolne meteory z roju Akwarydów , których radiant leży w gwiazdozbiorze Wodnika; w obserwacjach, być może, będzie nam trochę przeszkadzał Księżyc będący przed ostatnią kwadrą. Natomiast od 17 lipca do 24 sierpnia promieniują – znane od stuleci – Perseidy, zwane też łzami św. Wawrzyńca. Główne maksimum wystąpi w nocy z 12/13 sierpnia. Naszym obserwacjom nie powinien przeszkadzać Księżyc, podążając do pierwszej kwadry zachodzi już o godz. 22.04. Zapraszam do obserwacji tego słynnego roju - warto bowiem zarwać trochę nocy, z poniedziałku na wtorek,
aby zobaczyć te liczne „spadające gwiazdy”.

Zatem w mnogości wakacyjnych zjawisk, które polecałbym Państwa uwadze, to poranne spotkanie Marsa z Jowiszem w dniu 22 lipca, oraz, a może przede wszystkim, wczesnoporanny spacer w miłym chłodzie, przy wonnym kwieciu lipowym. Zostawmy, chociaż na chwilę, nasze przyziemne sprawy,
i spójrzmy wówczas w niebo. W tym miejscu wypada mi tylko Państwu życzyć oprócz pogody ducha, dobrej pogody obserwacyjnej, pamiętając o staropolskim przysłowiu:

„Lepsze jedno lato, niż dwie zimy”

i tego ze wszech miar, należy się trzymać!


Adam Michalec

MOA w Niepołomicach, 28 maja 2013