Spojrzenie we wrześniowe niebo 2012

Adam Michalec MOA w Niepołomicach, 12 sierpnia 2012

Spojrzenie we wrześniowe niebo

„Jaki pierwszy wrzesień, taka będzie Jesień”

To przysłowie budzi w nas nadzieję, iż po zmiennej aurze tegorocznego lata, czekać nas będzie okres pięknej, stabilnej i prawdziwie jesiennej pogody. Natomiast wrzesień, dla większości osób,kojarzy się, oprócz historii, z powrotem dzieci i młodzieży do szkół, ich ponownym wejściem w codzienny rytm obowiązków i dostosowaniem się do nowych, często niełatwych kanonów nauczania.Na niebie zaś, to już okres równowagi między długością dnia i nocy. Te ostatnie są coraz to dłuższe i często bezchmurne, co sprzyja obserwacjom astronomicznym. Jak poniżej zobaczymy, wiele ciekawych zjawisk będziemy mogli zaobserwować na wrześniowym niebie. Postarajmy się w tym celu koniecznie wykorzystać, z dala od świateł miejskich, jakiś wolny wieczór lub wczesny poranek, aby chociaż przez chwilę spojrzeć w rozgwieżdżone niebo.

Korzystaliśmy, na ile to tylko było możliwe, z uroków tegorocznego lata, a tymczasem - ani nie spostrzegliśmy się kiedy - Słońce w swej rocznej wędrówce po Ekliptyce systematycznie podążało ku równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja – czyli jego wysokość nad równikiem - malała, a w związku z tym, dni stawały się systematycznie coraz to krótsze. Już po południu 22 września o godz. 16.49, Słońce znajdzie się na równiku niebieskim - w punkcie Wagi – przejdzie z półkuli północnej nieba na południową i rozpocznie się astronomiczna Jesień.

Niezależnie od tego faktu, w Niepołomicach 1 września , Słońce wschodzi o godz. 5.55 a zachodzi o 19.24; natomiast 30 września, wschodzi o 6.39 a zachodzi 0 18.20, zatem w ciągu tego miesiąca ubędzie nam dnia aż o 108 minut! Skutkiem istnienia zjawiska refrakcji w atmosferze ziemskiej (obiekty na niebie, widzimy wyżej niż są one w rzeczywistości), faktyczne zrównanie dnia z nocą będzie dopiero 25 września. Ponadto w pierwszym tygodniu Jesieni, w piątek 28 września, planowana jest „Małopolska Noc Naukowców” – będą m. innymi: drzwi otwarte w MOA w Niepołomicach, OA UJ na Bielanach, czy pokazy wahadła Foucaulta, w polskim Panteonie, czyli kościele św. Piotra i Pawła przy ul. Grodzkiej w Krakowie (początek: godz. 19, 20, 21). Oby tylko nam dopisała pogoda obserwacyjna.

Nareszcie nasza gwiazda przebudziła się na dobre i w wakacje weszła w okres systematycznego wzrostu 11-letniego cyklu aktywności magnetycznej. Należy oczekiwać, iż spóźnione o dwa lata maksimum aktywności Słońca przypadnie dopiero w połowie 2014 roku. W tym miesiącu, podobnie jak to było w lipcu i sierpniu, możemy się spodziewać jego zwiększonej aktywności (liczne plamy, pochodnie, protuberancje i wyrzuty plazmy w przestrzeń międzyplanetarną) w pierwszej i ostatniej dekadzie miesiąca.

Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, wystąpią w drugiej dekadzie września, bowiem Księżyc rozpocznie ten miesiąc podążając do ostatniej kwadry, która wypadnie 8.IX. o godz. 15.15. Nów wystąpi 16.IX. o godz. 04.11, pierwsza kwadra – na powitanie Jesieni - będzie 22,IX. o godz. 21.11 i pełnia 30.IX. o godz. 05.19. W apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie się Księżyc 7.IX. o godz. 08, a w perygeum (najbliżej nas) będzie 19.IX. o godz. 05.

Jeśli zaś chodzi o planety, to Merkurego nie dostrzeżemy w tym miesiącu, bowiem przebywa on na niebie zbyt blisko Słońca. Podobny los spotka końcem miesiąca Marsa i Saturna. Natomiast Wenus (-4.0 wielkość gwiazdowa), jako Jutrzenka, króluje na porannym niebie, poprzedzając o dwie godziny wschód Słońca. Warto chociaż raz wcześniej wstać, by ją zobaczyć. Marsa (+1.3 wielkość), który znajduje się w gwiazdozbiorze Wagi, można obserwować wieczorem nisko na zachodnim niebie. Warunki jego obserwacji pogarszają się z upływem dni wrześniowych, bowiem tonie on coraz bardziej w zorzy wieczornej.

Jowisz (-2.8 wielkość) gości w gwiazdozbiorze Byka, dominuje w drugiej połowie nocy. Możemy przez lunetę, obserwować układ chmur na planecie i jego cztery jasne satelity, dostrzeżone po raz
pierwszy w 1609 roku przez Galileusza. Ponadto, w dniu 8.IX., nastąpi złączenie, czyli bliskie spotkanie, Jowisza z Księżycem, będącym w ostatniej kwadrze, na odległość nieomal jednego stopnia. Natomiast Saturn, ozdobiony pierścieniami, znajduje się na zachodnim niebie w gwiazdozbiorze Panny, zanurzając się wieczorem coraz bardziej w blaskach zachodzącego Słońca. Końcem miesiąca będzie już niewidoczny.
Uran o jasności +5.7, będzie widoczny przez całą noc w gwiazdozbiorze Ryb, zaś analogicznie w gwiazdozbiorze Wodnika, można obserwować Neptuna (+7.8), ale do jego obserwacji, trzeba się już posłużyć chociażby małą lunetką.

Aby móc fachowo zaobserwować Księżyc czy planety, najłatwiej będzie skorzystać z lunet Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego w Niepołomicach, mieszczącego się przy ulicy Mikołaja Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61). Od 4 do 16 września, promieniują meteory z roju wrześniowych Perseid. Maksimum aktywności tego mało znanego roju, przypada 9 września. Księżyc po ostatniej kwadrze będzie trochę
przeszkadzał w obserwacjach. W trzy tygodnie później, znajdziemy się u progu października, okresu – miejmy nadzieję – prawdziwie Babiego Lata. Na zakończenie zaś wielce obiecujące przysłowie, szczególnie dla miłośników grzybobrania:

„Jeśli wrzesień będzie ciepły i suchy, pewnie październik nie oszczędzi nam pluchy”