Spojrzenie w październikowe niebo

Spojrzenie w październikowe niebo


"Gdy październik ciepły chadza, w lutym mrozy naprowadza"


Przysłowie to zapowiada nam pogodną, Złotą Polską Jesień, której piękno wszyscy doceniamy i wykorzystujemy. Oczywiście cieszymy się z faktu, że Słońce nie próżnuje, chociaż niestety, jego deklinacja z dnia na dzień maleje, a w związku z tym długość dnia u nas na półkuli północnej stale się skraca, z czym musimy się pogodzić i do tego przyzwyczajać. W Małopolsce ubędzie dnia aż 109 minut; z 11 godz. 40 minut na początku października, do 9 godz. 51 minut na końcu miesiąca. Słońce, w czwartek 1 października, wschodzi o godz. 6.39 a zachodzi o 18.19; natomiast w ostatnim dniu miesiąca, w sobotę, wzejdzie o 6.28 a schowa się pod horyzontem o godz. 16.19. Wprost nie do wiary, ale ten dzień będzie jeszcze dłuższy od najkrótszego dnia roku o 106 minut! Ponadto Słońce w dniu 23 października o godz. 19.46, przejdzie ze znaku Wagi w znak Skorpiona (czyli Niedźwiadka).

W tym miesiącu spodziewamy się paru dni o średniej aktywności magnetycznej Słońca (plamy, rozbłyski, protuberancje), związanej z kilkoma centrami aktywności w jego fotosferze, szczególnie zaś w pierwszej i ostatniej dekadzie miesiąca. Ponadto, nasza gwiazda często szykuje jakieś niespodzianki, którymi może nas zadziwić lub zaskoczyć, dlatego też warto i należy prowadzić bezpieczne obserwacje Słońca.

Uwaga! W nocy z 24/25 października (z soboty na niedzielę) śpimy rano o godzinę dłużej, przechodzimy bowiem na czas zimowy (środkowo-europejski), czyli cofamy dotychczasowe wskazania zegarów o godzinę. Oficjalnie, w/g rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów RP, należy to uczynić w nocy o godz.03, w niedzielę 25.X. (dotyczy to w szczególności kolejnictwa i lotnictwa). Praktycznie zaś, najlepiej cofnąć wskazania zegarów o godzinę, jeszcze przed udaniem sie na zasłużony wypoczynek.

Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą w drugiej dekadzie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest następująca: ostatnia kwadra 4.X. o godz. 23.08, nów 13.X. o godz. 02.06, pierwsza kwadra 20.X. o godz. 22.31 i pełnia 27.X. o godz. 13.05. W apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie się Księżyc 11.X. o godz. 15, a w perygeum (najbliżej Ziemi) będzie 26.X. o godz. 14. Ze względu na koincydencję pełni Księżyca w perygeum, rozmiar kątowy tarczy będzie maksymalny i wyniesie 33' łuku. Warto wtedy nań chociaż spojrzeć!

Ponadto Księżyc, "spacerując" po niebie, zakryje Wenus (8.X.), Merkurego (11.X.) i Urana (26.X.) oraz dwukrotnie Aldebarana (2.X. i 29.X.), najjaśniejszą gwiazdę w konstelacji Byka. To ostatnie zjawisko będzie u nas widoczne 30.X. tuż po północy, tylko jako wyjście gwiazdy z za tarczy Księżyca.

Na naszym jesiennym niebie, z wieczora, dostrzeżemy w kolejności gwiazdozbiory: Pegaza, Andromedy, Perseusza, Byka, a po północy pojawią sie nam konstelacje Bliźniąt i Oriona. Jeśli zaś chodzi o planety, to Merkurego, Wenus, Marsa i Jowisza można i należy ich szukać przed świtem na wschodnim niebie z tym, że Merkurego zobaczymy tam dopiero w drugim tygodniu miesiąca. Szczególnie polecam niezwykle widowiskowe obserwacje zbliżeń jasnych planet Marsa i Jowisza (17.X.), oraz Wenus i Jowisza (26.X.). Natomiast na wieczornym niebie, z jasnych planet, pozostaje nam do obserwacji tylko Saturn, który do połowy października przebywa w gwiazdozbiorze Wagi, by potem przejść do Skorpiona. Uran przebywa w gwiazdozbiorze Ryb, a ponieważ 12.X. będzie w opozycji do Słońca, zatem możemy go obserwować przez całą noc. Natomiast Neptun przebywa w gwiazdozbiorze Wodnika i widoczny jest przez teleskop na wieczornym niebie.

Aby móc wieczorem zaobserwować nie tylko Saturna z pierścieniami, ale również nasz poczciwy Księżyc, najlepiej będzie złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, przy ul. Mikołaja Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61). W razie pochmurnego nieba, polecam tamże planetarium, zgodnie z wywieszonym harmonogramem.

W dniach 16-18.X. MOA organizuje VIII Międzynarodową Konferencję "Nauczanie astronomii w XXI wieku". Obrady i dyskusje będą się toczyć w Zamku Królewskim oraz w Małopolskim Centrum Dźwięku i Słowa. Serdecznie zapraszamy zainteresowane osoby - wstęp wolny.

Już od 2 października do 7 listopada promieniują szybkie meteory z roju Orionidów, które wchodzą w górne warstwy atmosfery ziemskiej z prędkościami nieco ponad 60 km/sek. Maksimum roju przypada na 21.X., możemy wtedy oczekiwać 25-30 "spadających gwiazd" na godzinę. Radiant meteorów leży na granicy gwiazdozbiorów Oriona i Bliźniąt (południowo-wschodnia część nieba). Warunki ich obserwacji nie będą w tym roku łatwe, ponieważ Księżyc po pierwszej kwadrze będzie przeszkadzał w obserwacjach.

Natomiast od 6 do 10 października (maksimum 8.X.), promieniują powolne meteory z roju Drakonid, czyli ich radiant leży w gwiazdozbiorze Smoka. Warunki do ich obserwacji będą dobre, bo Księżyc będzie przed nowiem.

Dla wzbudzenia nie tylko obserwacyjnych refleksji, odwołam się do sprawdzonego po wielokroć w praktyce przysłowia:


" Tej Jesieni - świat się zmieni"



Adam Michalec

MOA w Niepołomicach, 12 września 2015