Spojrzenie na wrześniowe niebo

 Spojrzenie na wrześniowe niebo 2016

"Gdy wrzesień bez deszczów będzie, w zimie wiatrów pełno wszędzie"

To przysłowie budzi w nas nadzieję, iż po ciepłym, ale i mokrym lecie, czekać nas będzie czas pięknej, stabilnej i prawdziwie jesiennej pogody. Wrzesień, poza wydarzeniami historycznymi, związany jest z powrotem dzieci i młodzieży do zapowiedzianych, jeszcze końcem czerwca, nowo zreformowanych szkół, zaś na niebie, to okres równowagi między długością dnia i nocy. Te ostatnie są już coraz dłuższe i często bezchmurne, co sprzyja obserwacjom astronomicznym. Wiele ciekawych zjawisk będziemy mogli zaobserwować na wrześniowym niebie. Postarajmy się w tym celu koniecznie wykorzystać, z dala od miejskich świateł, jakiś wolny wieczór lub wczesny ranek, aby chociaż przez chwilę spojrzeć w rozgwieżdżone niebo, aby podziwiać nawet gołym okiem, Drogę Mleczną czyli naszą Galaktykę.

Korzystaliśmy, na ile to było tylko możliwe, z uroków tegorocznego lata, a tymczasem - ani nie spostrzegliśmy się kiedy - Słońce w swej wędrówce po Ekliptyce systematycznie podążało ku równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja - czyli wysokość nad równikiem - malała, a w związku z tym, dni stawały się nieubłaganie coraz to krótsze. Po południu 22 września o godz. 16.21, Słońce znajdzie się na równiku niebieskim - w punkcie Wagi - przejdzie z półkuli północnej nieba na południową i rozpocznie się astronomiczna Jesień.

Niezależnie od tego faktu, w Niepołomicach w dniu 1 września, Słońce wschodzi o godz. 5.55 a zachodzi o godz. 19.23, natomiast 30 września, wschodzi o godz. 6.39 a zachodzi o 18.20, zatem w ciągu tego miesiąca ubędzie nam dnia w Małopolsce aż o 107 minut! Skutkiem istnienia zjawiska refrakcji w atmosferze ziemskiej - wszystkie obiekty na niebie widzimy wyżej niż są one w rzeczywistości - faktyczne zrównanie długości dnia z nocą będzie dopiero 24/25 września. Ponadto, w piątek 30 września, planowana jest Małopolska Noc Naukowców - będą m. innymi: drzwi otwarte w MOA w Niepołomicach, OA UJ na Bielanach, czy pokazy uruchomienia wahadła Foucaulta ilustrujące rotację Ziemi, w polskim Panteonie czyli w kościele św. św. Piotra i Pawła, przy ul. Grodzkiej w Krakowie (początki prelekcji o godz. 19, 20 i 21). Oby tylko dopisały nam wtedy humory, a przede wszystkim pogoda obserwacyjna.

Jeśli chodzi o stan aktywności magnetycznej naszej gwiazdy, to w tym miesiącu, podobnie jak to było w sierpniu, możemy się spodziewać nieco większej ilości plam, pochodni, protuberancji, rozbłysków rentgenowskich i wyrzutów plazmy ze Słońca w przestrzeń międzyplanetarną, szczególnie w drugim i ostatnim tygodniu września. Ponadto w dniu 1.IX. wystąpi obrączkowe zaćmienie Słońca widoczne w Afryce, na Madagaskarze i w części Antarktyki.

Ciemne, bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, wystąpią w pierwszym i ostatnim tygodniu września, bowiem Księżyc rozpocznie ten miesiąc w nowiu, który przypadnie w dniu 1.IX. o godz. 11.03, pierwsza kwadra 9.IX. o godz. 13.41, pełnia 16.IX. o godz. 21.05 i ostatnia Ziemi kwadra 23.IX. o godz.11.56. Księżyc będzie w apogeum (najdalej od Ziemi) 6.IX. o godz. 21, a w perygeum (najbliżej nas) znajdzie się Srebrny Glob 18.IX. o godz. 19. Ponadto, 18.IX. wystąpi półcieniowe zaćmienie Księżyca - u nas to zjawisko nie będzie widoczne.

Jeśli chodzi o planety, to Merkurego możemy obserwować bardzo nisko nad horyzontem wieczornego nieba tylko do 6.IX., potem skryje się w promieniach Słońca. Następnie po 20.IX. pojawi się nisko nad wschodnim horyzontem, poprzedzając wschód naszej gwiazdy. Warunki do jego obserwacji we wrześniu będą zatem trudne. Wenus, jako Gwiazda Wieczorna, króluje nisko na zachodnim niebie, a z upływem dni, będzie dostępna coraz wyżej nad horyzontem. Czerwonawego Marsa, też możemy obserwować na wieczornym niebie, którego znajdziemy w gwiazdozbiorze Wężownika. Jowisz, gości w gwiazdozbiorze Panny, ale dostrzeżemy go nisko nad zachodnim horyzontem tylko do połowy września, potem skryje się w promieniach Słońca, by pojawić się o świcie, w połowie października, na wschodnim niebie. Natomiast Saturn, przystrojony w pierścienie, świeci na tle gwiazdozbioru Wężownika, a dostrzeżemy go wieczorem na zachodnim niebie. Uran będzie widoczny prawie przez całą noc w gwiazdozbiorze Ryb, bowiem w dniu 15.X. będzie w opozycji do Słońca. Natomiast w gwiazdozbiorze Wodnika, przez całą noc można obserwować Neptuna, który 2.IX. będzie w opozycji, ale do jego obserwacji trzeba się już posłużyć chociażby małą lunetką. Ponadto w dniu 15.IX. o godz. 22, Księżyc zakryje planetę, a zjawisko to będzie widoczne w całej Europie.

Aby obserwować Księżyc, czy też planety, najłatwiej będzie skorzystać z lunet Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego w Niepołomicach, mieszczącego się przy ul. Mikołaja Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61) - szczególnie polecam Małopolską astronomiczną noc 30 września, bowiem wtedy znajdziemy się szczęśliwie u progu października, okresu - miejmy nadzieję - prawdziwie Babiego Lata i rozpoczynającego się nowego roku akademickiego. Na zakończenie zaś, staropolskie przysłowie:

"Jesień tego nie zrodzi, czego wiosna nie zasiała"


dr Adam Michalec

W Niepołomicach, 10 sierpnia 2016