Jakie są programy komputerowe, pokazujące wygląd nieba nad głową?

Pytanie:

Jakie są programy komputerowe, pokazujące wygląd nieba nad głową?

Odpowiedź:

dr Tomasz Kwiatkowski (pl.sci.kosmos):

XEphem -- program dla środowiska X Window

Program typu ,,planetarium'' o bardzo duzych mozliwosciach. Dostepny bezplatnie zarowno w formie zrodlowej, jak i binarach. Napisany w C dla srodowiska X Window z wykorzystaniem biblioteki Motiff. Chcac go samemu skompilowac, nalezy posiadac Motiff (pakiet komercyjny, min. ver. 1.1) badz jego bezplatna wersje: Lesstif (od 0.83 poczawszy). Dla leniwych dostepne sa binaria dla Linux'a (*.tgz, *.rpm, *.deb), FreeBSD, SunOS (ver. 4.1.4), Solaris (5.1.5). Istnieje rowniez wersja pod OS/2, wykorzystujaca XFree86 for OS/2. Nie ma wersji pod MS Windows, choc srodowisko to posiada komercyjne serwery XWindow; powstaje natomiast wersja XEphem'a przepisana z wykorzystaniem windowsowych bibliotek graficznych (DLL). Program ten (o nazwie WinEphem) udostepnia na razie dosc ograniczone funkcje pierwowzoru. Wiecej informacji pod adresem:

Co moze XEphem? Najlepiej zajrzec samemu pod URL

i wybrac ,,complete tour of XEphem capabilities''. W skrocie, XEphem umozliwia:
  • obliczanie efemeryd cial niebieskich z sekundowymi dokladnosciami w ukladzie geocentrycznym oraz topocentrycznym
  • graficzna prezentacje nieba w ukladzie horyzontalnym oraz rownikowym
  • wizualizacje obiektow Ukladu Slonecznego (poza planetami, mozna ,,wyswietlic'' polozenia 30 tys. planetoid, kilkuset komet, obiekty Pasa Kuipera; mozna zmieniac perspektywe patrzenia, wyswietlac cale trajektorie przelotow (np. przelot komety)
  • animacja zjawisk na niebie (np. petle zakreslanie przez planety, zacmienia, przelot komet)
  • wyswietlanie mapy Ksiezyca (w oparciu o realistyczny FITS, uzyskany z obrobki prawdziwych zdjec) z uwzglednieniem fazy, nazw kraterow na powierzchni, z dostepna ,,lupa''
  • wizualizacja powierzchni planet (mapa Ziemi z zarysem kontynentow, pokazujaca przebieg linii nocy, obszary widocznosci satelitow), mapa Marsa z ciekawa opcja: podaj mi seeing a ja ci pokaze, co zobaczysz dzis na tarczy Marsa), Jowisz i Saturn z ksiezycami
  • interaktywne tworzenie tabel z efemerydami (bardzo przydatne; w kolumnach mozna zawrzec dowolne parametry, dostepne w programie, poprzez klikniecie na nie mysza)
  • interaktywne tworzenie wykresow (podobnie jak tabel)
  • zaawansowana opcja ,,Solver'': podaj dowolne rownanie, zawierajace zmienne, wystepujace w programie, a potem szukaj jego ekstremow badz miejsc zerowych

XEphem zyskuje wiele, gdy dziala na komputerze podlaczonym do Internetu. Korzysta wtedy z dostepnych w sieci katalogow (GSC, DSS). Mozna na przyklad wybrac niewielki fragment nieba, a nastepnie ,,wypelnic'' go gwiazdami GSC (do 16 mag), sciagnietymi z serwera w ESO (XEphem sam nawiazuje polaczenie i sciaga odpowiednie dane). Dalej mozna ,,podlozyc'' pod otrzymana mapke oryginalne zdjecie z DSS (gwiazdy do 21 mag), sciagniete rowniez z serwera w ESO (tu trzeba czasem poczekac, bo takie fotki maja od kilkuset KB do kilku MB).

Od niedawna XEphem czyta katalog Hipparcosa. Minor Planet Cenetr podaje elementy orbit nowoodkrytych komet i planetoid w formacie XEphem, do sciagnieca przez Internet:

http://cfa-www.harvard.edu/cfa/ps/Ephemerides/
Dostepnych jest rowniez wiele innych katalogow: galaktyk, radiozrodel, elementow orbit satelitow (m.in. Mira, GPS).

SkyGlobe -- stary, dobry program pod DOS'a

Popularny program na licencji shareware, pracujący w DOS'ie lub MS Windows. Ostatnio (lato 1999) dostepny był SkyGlobe 3.6 for DOS i SkyGlobe 4.0 for MS Windows, za jedyne 25 dolarów. Program ma niewygórowane wymaganie sprzetowe -- jego zasadnicza część została zakodowana w asemblerze! Dzięki temu działa on nawet na IBM PC/AT z kartą VGA, choć aktualizacja wyglądu nieba w czasie animacji jest wówczas bardzo wolna. SkyGlobe pokazuje wygląd nieba z dowolnego miejsca na Ziemi, wyświetlając na nim 29 tys. gwiazd o jasnościach do , wszystkie planety, 110 obiektów Messiera, 112 obiektów NGC, Droge Mleczną, ekliptykę, hporyzont, siatkę współrzędnych itp. Można uzyskać przybliżone współrzędne wszystkich widocznych obiektów, a także symulować zjawisko precesji, animując zmiany wyglądu nieba na przestrzeni tysięcy lat.

Polecany dla poczatkujących, znajduje się na wielu serwerach oprogramowania i zajmuje w postaci spakowanej ok. 363 KB (wersja 3.6 dla DOS'a) lub 1.34 MB (wersja 4.0 dla MS Windows). Wersje wcześniejsze są mniejsze. Po wypróbowaniu należy się zarejestrować wnosząc stosowną opłatę, co m.in. da nam dodatkowo katalog 250 tys. gwiazd SAO.

Skompresowana wersję SkyGlobe 3.6 dla DOS'a uzyskamy np. z:

ftp://ftp.astro.rug.nl/NVWS/DosSoftware/PLANETAR/skyglobe.zip
a wersję 4.0 dla Windows 3.11 z:
ftp://ftp.fc.net/pub/astro/skyglb40.zip

SkyMap Pro -- jeden z najlepszych w środowisku MS Windows

Rozbudowany program typu planetarium z funkcją tworzenia map nieba. Może pokazać wygląd sfery niebieskiej, oglądanej z dowolnego miejsca na Ziemi dla dowolnej daty w przedziale od 4000 p.n.e. do 8000 n.e. Dodatkowe funkcje umożliwiają planowanie i rejestrowanie własnych obserwacji. Program pracuje w środowisku MS Windows 95/98/NT (istnieją starsze wersje dla MS Windows 3.1).

Obecnie dostępna jest już 6-ta wersja programu, wymagająca komputera z procesorem Pentium 133 MHz i 16 MB RAM. Można ja kupić za ok. 50 funtów brytyjskich (ok. 300 złotych), choć istnieje również wersja demonstracyjna, o nieznacznie tylko zmniejszonych możliwościach (nie posiada ona również ona obszernych katalogów gwiazd). Wersja demonstracyjna programu była umieszczana na CD-ROM'ach czasopism komputerowych, można ją również ściągnąc ftp'em od producenta. Więcej informacji na witrynie:

http://www.skymap.com

SkyMap vs. Starry Night Backyard

Nie powinniśmy porównywać tych programów w kategorii: czy mieć ten czy ten. Oba programy chociaż niby to samo przedstawiają (niebo) to jednak są całkiem odmienne.

SkyMap to typowy atlas nieba z gwiazdami SAO do 10 mag. Przeróżniaste opcje, opisy gwiazd, trajektorie planet, planetoid, komet itd., diagramy faz planet, dane liczbowe, duuuużo (w miarę) precyzyjnych danych. Jest to taka interaktywna mapa.

Jeżeli chodzi Starry Night, to mogę powiedzieć, że mnie zaskoczył (pozytywnie). Czegoś takiego dawno szukałem. Po uruchomieniu naszym oczom ukazuje się ...łąka :)))) Stoimy na placu z drzewami na horyzoncie. Piękne niebieskie niebo, Słońce świeci :)) Ale wszystko zaczyna się wieczorem. Program dobrze oddaje przechodzenie dnia w zmierzch, a następnie w noc. Piękna poświata nad horyzontem, pierwsze gwiazy, Jowisz już świeci i Księżyc też już się pojawił. Nadeszła noc, niebo pełne gwiazd. Możemy całe niebo ,,ciągnąć'' za pomocą myszki tak, jakbyśmy się rozglądali po niebie. Wskazanie kursorem jakiejś gwiazdy lub planety powoduje wyświetlenie podpisu. Z menu podręcznego możemy wybrać m.in. wykonanie zoomu, informacje n.t. obiektu oraz opcję zablokowania na tym obiekcie. Niebo zmienia się w czasie rzeczywistym, mamy również szerokie możliwości animacji. Dzięki intergracji z Internetem możemy dowiedzieć się, jakie zjawiska wydarzą się dzisiaj na niebie. Obiekty mgławicowe są w postaci zdjęć, więc zoom do M31 robi wrażenie. Mamy także opcje jak w SkyMapie w postaci opisu jasnych gwazd, rysowania konstelacji. Jest także ciekawa opcja: Auto identify. Gdy jakiś gwiazdozbiór znajdzie się w centrum pola widzenia, to pojawia się szary rysunek jak ze starych atlasów. Np gdy mamy Oriona, to ukazuje się postać mitycznego wojownika. Bardzo fajne.

Oprócz tych opcji możemy z trybu pracy Home przejść do trybu Atlas i wtedy mamy atlas nieba z siatką współrzędnych itp., jednak nie jest to takie dobre jak w SkyMapie. Możemy także spojrzeć na nasz Układ Słoneczny z ,,lotu ptaka'' :))) i obracać go w dowolnej płaszczyźnie oraz oczywiście animować. Są tu dwa widoki: planety wewnętrzne i cały Układ. Możemy także obserwować satelity oraz zjawisko analemy, poznać towarzyszki naszego Słońca w przestrzeni 3D. A wszystko to możemy zapisać w postaci filmiku w formacie QuickTime. Program ten, chociaż ma pewne niedociągnięcia o których nie napiszę :), jest jednak świetnym programem który każdy astronom-amator powinien mieć na swoim twardzielu. Nie oznacza to, że go bardziej polecam niż SkyMapa -- po prostu oba się dopełniają. Wybór należy do was w zależności od tego, co chcielibyście obserwować.

Łukasz Walec
astronomy@topnet.pl
lukwal@friko1.onet.pl

Sky Charts

Jeśli ktoś szuka darmowego programu do Windows o możliwościach nieco większych od Sky Map 6 Pro to niech zajrzy na tą stronę:

Program nazywa się Sky Charts(obecnie wersja 2.44). Ostatnio toczyła się gorąca dyskusja na sci.astro.amateur, który program jest lepszy. Według mnie (i nie tylko mnie) debatę wygrali zwolennicy Sky Charts. Na stronie, którą podałem znajduje się także kompletna dokumentacja do programu. To dla tych, którzy chcieliby najpierw dobrze poznać możliwości, a dopiero potem decydują się na sciąganie (tak jak ja). Według mnie program nie dorównuje Xephem z Unixa, ale jest całkiem dobry i powinien zadowolić prawie każdego miłośnika astronomii. Nie będe podawał teraz szczegółów w czym ten program jest lepszy od Sky Map, bo bym musiał napisać jeszcze z 200 linijek tekstu. Jak powiedziałem, dokumentacja jest na stronie Sky Charts.

11 luty 2000
Jarosław Galla
jgal@friko6.onet.pl

Inne

Opisy wielu programów astronomicznych można znaleźć na następujących witrynach:

Można także zakupić płyty CD z oprogramowaniem o tematyce astronomicznej. Więcej szczegółów na stronie:

http://www.astrocd.prv.pl/

5 luty 2001