Czy na innych planetach układu słonecznego można posługiwać się kompasem?

Pytanie:

Czy na innych planetach układu słonecznego można posługiwać się kompasem?
od: Astroman (maryka0@poczta.onet.pl)

Odpowiedź:

dr Marian Soida:

Najprościej na to pytanie można odpowiedzieć dość żartobliwie: "można, ale nie zawsze osiągnie się zamierzony cel". Pomijam tu problemy natury 'technicznej' jak utrzymanie w ręce rozpalonego do prawie 500°C kompasu na powierzchni Merkurego, czy zobaczenia igły kompasu w gęstej atmosferze Jowisza.

Ale żarty na bok. Skuteczne używanie kompasu wymaga istnienia dostatecznie silnego pola magnetycznego na danej planecie. Wystarczająco silne pole magnetyczne posiadają Ziemia, Jowisz, Saturn, Uran i Neptun. Merkury również posiada własne pole magnetyczne, choć nie jestem pewien czy jego pole, około tysiąc razy słabsze niż ziemskie pozwoli na sprawne posługiwanie się kompasem.

Kolejną niespodziankę może sprawić kierunek pola magnetycznego planety, na której odbywamy naszą podróż. Na Ziemi oś magnetyczna jest nachylona pod kątem około 10° do osi obrotu, podobnie jest na Jowiszu, na Merkurym ok. 15°. Na Saturnie obie osie praktycznie się pokrywają, zaś na Uranie i Neptunie ich kierunki różnią się odpowiednio aż o ok. 60° i 50°.

Mimo, że Wenus i Mars praktycznie nie mają własnego pola magnetycznego, planety te oddziałują z polem międzyplanetarnym i dostatecznie czuły kompas mógłby wyznaczać jego kierunek. Napotkamy tu jednak na dość trudny problem. Kierunek takiego pola zależy od tego z której strony planety się znajdujemy i na dodatek zmienia się w czasie, wraz ze zmianami międzyplanetarnego pola magnetycznego, czyli m.in. ze zmianami aktywności Słońca. Polecałbym tam raczej użycie kompasu żyroskopowego, który wyznacza kierunek obrotu planety wokół swej osi.

7 lipca 2002