Spójrz w niebo - sierpień 2003

Spojrzenie w sierpniowe niebo 2003  

Co się w lecie zarobi, tym się w zimie żyje

Oto i już półmetek lata, ostatni miesiąc wakacji. Coraz wcześniejsze zmierzchy i coraz dłuższe noce, które sprzyjają obserwacjom astronomicznym. Jak zobaczymy, w tym miesiącu parę ciekawych zjawisk będzie można zaobserwować na niebie, z których na czoło wysuwają się: wielka opozycja Marsa i meteory - słynne Perseidy. Postarajmy się więc wykorzystać trochę wolnego wakacyjnego czasu przyjmując, że do naszych oczekiwań dopasuje się aura i niebo będzie bezchmurne.

Tymczasem, gdy my korzystamy z kapryśnych uroków tegorocznego lata, Słońce w swej wędrówce po ekliptyce podąża ku równikowi niebieskiemu, skutkiem czego jego deklinacja systematycznie maleje, a w związku z tym dni stają się niestety coraz krótsze. W Krakowie, 1 sierpnia Słońce wschodzi o 5.09 a zachodzi o 20.24; natomiast 31 sierpnia wschodzi o 5.53 a zachodzi o 19.27, zatem na koniec wakacji, w ciągu miesiąca, ubędzie nam dnia o 101 minut! (zobacz wschody - zachody w różnych miastach) W międzyczasie zaś, Słońce w swej wędrówce wśród Zodiaku przejdzie, 23 sierpnia o godz. 15.09, ze znaku Lwa w znak Panny. Ponadto Słońce wykazuje nadal podwyższoną aktywność magnetyczną (liczne plamy, rozbłyski fotosferyczne i protuberancje), która będzie szczególnie znacząca w pierwszej dekadzie sierpnia. Przy okazji pragnę Państwu przypomnieć, że okres rotacji (synodycznej) Słońca wokół osi wynosi prawie 28 dni, czyli innymi słowy, co 4 tygodnie te same obszary Słońca, aktywne magnetycznie, oddziaływują na Ziemię.

Natomiast Księżyc rozpocznie i zakończy ten miesiąc podążając do pierwszej kwadry, która wypadnie 5 sierpnia o godz. 9. Pełnia - 12 sierpnia o godz. 7, ostatnia kwadra - 20 sierpnia o godz. 3 i nów - 27 sierpnia o godz. 19. W perygeum (najbliżej Ziemi) Księżyc znajdzie się dwukrotnie: 6 sierpnia o godz. 16 i 31 sierpnia o godz. 21, a w apogeum (najdalej od Ziemi) będzie 19 sierpnia o godz. 16.

Jeśli chodzi o planety to Merkury, Wenus i Jowisz znajdują się na niebie w pobliżu Słońca i są z Ziemi niewidoczne. W dniu 28 sierpnia Mars będzie w opozycji ze Słońcem (patrz poniższa mapka nieba na 28 sierpnia na godz.22). Według obliczeń, 27 sierpnia będzie najbliżej Ziemi od prawie 60000 lat! Znajdzie się on wtedy w odległości 55 758 006 km od nas, a jego widoma średnica wyniesie 25.11 sekund łuku. Będzie najjaśniejszym, po Księżycu (który w tym dniu będzie akurat w nowiu), ciałem niebieskim na naszym wieczornym, południowym nieboskłonie, osiągając w kolorach krwisto-ceglastych -2.9 wielkości gwiazdowej. Pragnę zatem wszystkich gorąco zachęcić, jeśli nie do samodzielnych obserwacji, to do odwiedzin w każdy pogodny wakacyjny wieczór najbliższe obserwatorium astronomiczne, aby zobaczyć przez lunetę południową czapę polarną Marsa czy sławne kanały, które zaobserwował na Marsie w 1877 r. włoski astronom G.V.Schiaparelli. Warto tu też wspomnieć, iż nadana w USA w 1938 roku audycja radiowa Orsona Wellsa zatytułowana Wojna Światów, dotycząca inwazji zielonych ludzików z Marsa na Ziemię, wywołała wielki zamęt w społeczeństwie amerykańskim.

Obecna bliskość Czerwonej Planety, jest i będzie wykorzystana do badań powierzchni i głębszych warstw gruntu Marsa, zarówno z Ziemi jak i przez liczne sondy, które, miejmy nadzieję, szczęśliwie wylądują na jego powierzchni. W sondzie europejskiej Mars Express, którą rosyjska rakieta Sojuz wyniosła w przestrzeń kosmiczną 2 czerwca znajduje się polski przyrząd o nazwie planetarny spektrometr Fouriera, zbudowany w Centrum Badań Kosmicznych PAN w Warszawie. Wszystko zaś po to, aby szukać ewentualnych pozostałości jakichkolwiek śladów życia (czy wody) na tej intrygującej planecie. Poznanie historii klimatu Marsa mogłoby pomóc ludziom w przewidywaniu prawdopodobnych zmian klimatycznych na Ziemi. Według obliczeń, następne tak bliskie jak tegoroczne spotkanie Ziemi z Marsem, zostało wyznaczone na 28 sierpnia 2287 roku. Warto zatem skorzystać z tegorocznej oferty jaką nam szykuje niebo.

Natomiast nad ranem w gwiazdozbiorze Bliźniąt, coraz wyżej nad wschodnim horyzontem, łatwo znajdziemy Saturna o jasności zerowej. W tym miesiącu panują też dobre warunki do obserwacji Urana (+5.7 mag) i Neptuna (+7.8 mag) w związku z ich przebywaniem w pobliżu opozycji. Natomiast Pluton widoczny jest wieczorem, na granicy gwiazdozbiorów Wężownika i Wagi, ale tylko przez duże teleskopy (+13.7 mag).

Od 17 lipca do 24 sierpnia promieniują meteory - słynne Perseidy, rój o najbardziej regularnej corocznej aktywności, obserwowany już od ponad dwu tysięcy lat! Jego maksimum przypada w tym roku rano, 13 sierpnia. Radiant meteorów leży w gwiazdozbiorze Perseusza, a w tym roku warunki do ich obserwacji będą niestety złe z powodu Księżyca w pełni. Spodziewana ilość spadających gwiazd, pozostałości po komecie Swift-Tuttle, będzie się wahać od 75 do 100 na godzinę, a ich prędkość przy wejściu w górne (100 - 80 km nad Ziemią) warstwy atmosfery wynosi około 40 km/sek.

Ze zjawisk, które polecam Państwa uwadze to opozycja Marsa, która zdominuje wszystkie pozostałe wydarzenia na sierpniowym niebie. W trzy dni później znajdziemy się na progu września, okresu kończących się wakacji i oczekujących nas nowych, fascynujących zjawisk na niebie. Zatem wypada życzyć Państwu - tradycyjnie, oprócz pogody ducha, dobrej pogody obserwacyjnej, a na koniec tradycyjnie przysłowie:

Lepsze jedno lato niż dwie zimy

 
Adam Michalec