Spójrz w niebo - wrzesień 2006

Spojrzenie we wrześniowe niebo 2006   
"W święty Idzi (1 września) pogoda - cała jesień wygoda"

to przysłowie budzi w nas nadzieje, iż po wyjątkowo gorącym lecie, czekać nas będzie okres pięknej i prawdziwie jesiennej pogody. Natomiast wrzesień, dla wielu osób, kojarzy się z powrotem młodzieży do szkół i ponownym ich wejściem w codzienny rytm nauki i niełatwych obowiązków. Na niebie zaś, to już okres równowagi miedzy długością dnia i nocy. Te ostatnie są coraz dłuższe i to najczęściej bezchmurne, co sprzyja obserwacjom astronomicznym. Jak zobaczymy, mnóstwo ciekawych zjawisk będziemy mogli zaobserwować na wrześniowym niebie. Postarajmy się w tym celu koniecznie wykorzystać jakiś wolny czas, aby chociaż przez chwilę spojrzeć w rozgwieżdżone niebo.

Skorzystaliśmy, na ile to tylko było możliwe, z uroków tegorocznego lata, a tymczasem - ani nie spostrzegliśmy się kiedy - Słońce w swej rocznej wędrówce po Ekliptyce systematycznie podążało ku równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja malała, a w związku z tym, dnie stawały się nieubłaganie coraz to krótsze. Rano 23 września o godz. 06.03, Słońce znajdzie się na równiku niebieskim - w punkcie Wagi - przejdzie z półkuli północnej nieba na południową i rozpocznie się astronomiczna Jesień, zatem czyżby Jesień, Jesień już?

W Krakowie, w piątek 1 września, Słońce wschodzi o 5.55 a zachodzi o 19.25; natomiast 30 września wschodzi o 6.38 a zachodzi o 18.21 (zobacz wschody i zachody Słońca w różnych miastach), zatem w ciągu tego miesiąca ubędzie nam dnia aż o 107 minut! W dniu 22.IX. wystąpi na półkuli zachodniej, obrączkowe zaćmienie Słońca. Pas fazy obrączkowej rozpocznie się w północnej części Ameryki Południowej, a zakończy na południowym Atlantyku.

W międzyczasie zaś, Słońce w swej "wędrówce" wśród znaków Zodiaku, przejdzie 23 września - jak już wspomniałem - o godz. 06.03, ze znaku Panny w znak Wagi. Skutkiem istnienia zjawiska refrakcji w atmosferze (obiekty na niebie, widzimy wyżej niż są one w rzeczywistości), faktyczne zrównanie długości dnia z nocą doświadczymy dopiero 25/26 września. Ponadto, aktywność magnetyczna Słońca chwilami tylko będzie podwyższona, mianowicie w pierwszej i ostatniej dekadzie września, generalnie zaś nasza gwiazda jest w okresie minimum 11-letniego cyklu aktywności.

Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będziemy mieli w ostatniej dekadzie miesiąca, bowiem Księżyc rozpocznie i zakończy ten miesiąc w pierwszej kwadrze, które wypadną 1 września o godz. 01, oraz 30 września o godz. 13. Pełnia 7 września o godz. 21, ostatnia kwadra 14 września o godz. 13 i nów 22 wrzesnia o godz. 14 (zobacz także wschody i zachody Księżyca w Krakowie). W perygeum (najbliżej Ziemi) będzie Księżyc 8 września o godz. 5, a w apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie się 22 września o godz. 7. Ponadto wieczorem, 7 września wystąpi częściowe zaćmienie Księżyca, którego faza maksymalna przypadnie o godz. 20.05. Ze względu na charakter, będzie to zjawisko dostrzegalne tylko przez wytrawnych obserwatorów.

Jeśli chodzi o planety, to Merkury i Mars trzymają się blisko Słońca i kryją się w jego promieniach.

Wenus, jako Gwiazda Poranna -4 wielkości, będzie widoczna na początku września na godzinę przed wschodem Słońca, bardzo nisko (około 7 stopni) nad wschodnim horyzontem, aby pod koniec miesiąca pójść w ślady Merkurego i Marsa.

Jowisza (-1.8 magnitudo), wieczorem możemy jeszcze znaleźć nisko na południowo-zachodnim niebie, który systematycznie zbliża się do Słońca tak, iż końcem miesiąca będzie praktycznie niewidoczny.

Nad ranem, coraz wyżej wznosi się na niebie Saturn, który świeci w gwiazdozbiorze Lwa z jasnością +0.7 magnitudo. Przez teleskop możemy obserwować układ jego pierścieni.

Uran o jasności +5.7 będzie widoczny przez całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika.

W pierwszej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Koziorożca, można obserwować Neptuna (+7.9), ale aby go zobaczyć, trzeba się już posłużyć chociażby małą lunetką.

Pluton (+13.9), wieczorem przebywa na południowo-zachodnim niebie, ale aby go chociaż zidentyfikować wśród gwiazd, potrzeba już większego teleskopu.

Od 28 sierpnia do 8 września promieniują meteory z roju Aurigid. Radiant meteorów leży wysoko, w gwiazdozbiorze Woźnicy. Maksimum aktywności roju wypada rano 1 września. Księżyc w pierwszej kwadrze, nie będzie nam początkowo przeszkadzał w porannych obserwacjach, niestety z dnia na dzień (a raczej z nocy na noc) będzie nam z nim coraz to trudniej prowadzić ich obserwacje.

W trzy tygodnie później, znajdziemy się szczęśliwie u progu października, okresu - miejmy nadzieję - prawdziwie "Babiego Lata", pierwszych gęstych jesiennych mgieł i oczekujących nas dalszych fascynujących zjawisk na niebie. Zatem wypada mi życzyć Państwu - jak zwykle - oprócz pogody ducha, dobrej pogody obserwacyjnej. Na zakończenie zaś przysłowie poparte wieloletnimi obserwacjami:


"Gdy Jesień zamglona - Zima zaśnieżona"
Adam Michalec



Wygląd nieba w Krakowie, wieczorem 7 września.
Widoczny Księżyc w trakcie częściowego zaćmienia w towarzystwie Urana.