Spójrz w niebo - wrzesień 2007

Spojrzenie we wrześniowe niebo 2007  

"Wrzesień - wyborna Jesień"

to przysłowie budzi w nas nadzieję, iż po krakowskim gorącym lecie, czekać nas będzie okres pięknej i prawdziwie jesiennej pogody. Natomiast wrzesień, dla wielu osób, kojarzy się z powrotem dzieci i młodzieży do szkół, ich ponownym wejściem w codzienny rytm obowiązków i dostosowaniem się do nowych niełatwych kanonów nauczania. Na niebie zaś, to już okres równowagi miedzy długością dnia i nocy. Te ostatnie są coraz dłuższe i to najczęściej bezchmurne, co sprzyja obserwacjom astronomicznym. Jak zobaczymy, mnóstwo ciekawych zjawisk będziemy mogli zaobserwować na wrześniowym niebie. Postarajmy się w tym celu koniecznie wykorzystać jakiś wolny wieczór, aby chociaż przez chwilę spojrzeć w rozgwieżdżone niebo.

Korzystaliśmy, na ile to tylko było możliwe, z uroków tegorocznego lata, a tymczasem - ani się nie spostrzegliśmy kiedy - Słońce w swej rocznej wędrówce po Ekliptyce systematycznie podążało ku równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja malała, a w związku z tym, dni stawały się nieubłaganie coraz to krótsze. Tuż przed południem 23 września o godz. 11.51, Słońce znajdzie się na równiku niebieskim - w punkcie Wagi - przejdzie z półkuli północnej nieba na południową i rozpocznie się astronomiczna Jesień.

W Krakowie, w sobotę 1 września, Słońce wschodzi o 5.54 a zachodzi o 19.25; natomiast 30 września wschodzi o 6.38 a zachodzi o 18.21 (zobacz także wschody i zachody Słońca w różnych miastach), zatem w ciągu tego miesiąca ubędzie nam dnia aż o 107 minut! W dniu 11 września wystąpi częściowe zaćmienie Słońca, które obejmie część Antarktyki, Ameryki Południowej i południowo-zachodniego Atlantyku. W międzyczasie zaś, Słońce w swej "wędrowce" wśród znaków Zodiaku, przejdzie 23 września - jak już wspomniałem - o godz. 11.51, ze znaku Panny w znak Wagi. Skutkiem istnienia zjawiska refrakcji w atmosferze (obiekty na niebie, widzimy wyżej niż są one w rzeczywistości), faktyczne zrównanie długości dnia z nocą będzie dopiero 25/26 września.

Generalnie nasza gwiazda jest w okresie minimum 11-letniego cyklu aktywności, a jej magnetyczna aktywność tylko chwilami będzie wzrastać pod koniec każdej dekady miesiąca.

Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, wystąpią na przełomie pierwszej i drugiej dekady września, bowiem Księżyc rozpocznie ten miesiąc podążając do ostatniej kwadry, która wypadnie 4 września o godz. 4.32. Nów 11 września o godz. 14.44, pierwsza kwadra 19 września o godz. 18.48 i pełnia 26 września o godz. 21.45. W apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie się Księżyc 15 września o godz. 23, a w perygeum (najbliżej Ziemi) będzie Księżyc 28 września o godz. 4 (zobacz także wschody i zachody Księżyca w Krakowie).

Jeśli zaś chodzi o planety, to Merkury trzyma się blisko Słońca i kryje się w jego promieniach. Wenus, jako Gwiazda Poranna -4 wielkości, będzie widoczna na początku września na godzinę przed wschodem Słońca, bardzo nisko (około 7 stopni) nad wschodnim horyzontem, aby pod koniec miesiąca dominować już o tej porze na wysokości około 30 stopni nad horyzontem. Mars o zerowej wielkości, powoli jaśnieje, gdyż rośnie jego widoma średnica tarczy, widoczny jest nad ranem w gwiazdozbiorze Byka, a końcem miesiąca przechodzi w Bliźnięta. Jego warunki obserwacji systematycznie ulegają poprawie, ale dopiero w Wigilię Mars będzie w opozycji. Jowisza (-2.1 wielkość) możemy znaleźć na początku września wieczorem, w godzinę po zachodzie Słońca, na wysokości około 15 stopni na południowo-zachodnim niebie, a z tygodnia na tydzień będzie obniżał swą wysokość o jeden stopień. Nad ranem, coraz wyżej wznosił się będzie na niebie Saturn, który świeci w gwiazdozbiorze Lwa z jasnością +0.8 magnitudo. Przez teleskop - od połowy miesiąca - możemy obserwować układ jego pierścieni. Uran o jasności +5.7 będzie widoczny przez całą noc w gwiazdozbiorze Wodnika. W pierwszej połowie nocy, w gwiazdozbiorze Koziorożca, można obserwować Neptuna (+7.8), ale aby go zobaczyć, trzeba się już posłużyć chociażby małą lunetką. Zdymisjonowany Pluton (+13.9), wieczorem przebywa w gwiazdozbiorze Węża, na południowo-zachodnim niebie, ale aby go chociaż zidentyfikować wśród gwiazd, potrzeba już większego teleskopu.

Od 25 sierpnia do 8 września promieniują meteory z roju Aurigid. Radiant meteorów leży wysoko, w gwiazdozbiorze Woźnicy. Maksimum aktywności roju przypada na 1 września. Księżyc po nowiu, będzie nam przeszkadzał w obserwacjach. W trzy tygodnie później, znajdziemy się szczęśliwie u progu października, okresu - miejmy nadzieje - prawdziwie Babiego Lata, pierwszych gęstych jesiennych mgieł i oczekujących nas dalszych fascynujących zjawisk nie tylko na niebie. Zatem wypada mi życzyć Państwu - jak zwykle - oprócz pogody ducha, dobrej pogody obserwacyjnej. Na zakończenie zaś przysłowie poparte wieloletnimi obserwacjami:

"Na świętego Nikodema (15.IX.) cztery niedziele deszczu nie ma"
Adam Michalec



Wygląd nieba w Krakowie, 5 września o godzinie 21:00.
  Widoczny Jowisz nisko nad horyzontem oraz Pluton.