Spójrz w niebo - marzec 2009

Spojrzenie w marcowe niebo 2009  

"W marcu ile razy mgła, tyle potem nawałnic liczyć trza"

Mówi nam przysłowie, a zatem nie tylko dla obserwacji astronomicznych życzmy sobie raczej bezchmurnego nieba. Po emocjach związanych z kapryśną mą, czeka nas chyba równie zmienna wiosna, ale cieszmy się z faktu, ze Słońce - chociaż mało aktywne - powoli lecz systematycznie wznosi się po Ekliptyce, coraz wyżej i wyżej, aby wreszcie przeciąć równik niebieski w piątek dnia 20 marca o godz. 12.44, w punkcie równonocy wiosennej - zwanym punktem Barana. Słońce "przechodzi" wtedy z półkoli południowej nieba na północną, ze znaku Ryb w znak Barana. Rozpocznie się wówczas astronomiczna Wiosna, a na ten moment przez ponad trzy miesiące, wszyscy czekaliśmy z utęsknieniem. Ponadto ze względu na zjawisko refrakcji atmosferycznej (ciała niebieskie - w tym również Słońce - widzimy wyżej nad horyzontem, niż są one w rzeczywistości), powodującej zakrzywienie toru promieni świetlnych, zrównanie dnia z nucą wystąpi już 17/18 marca. W Krakowie, w dniu 1 marca, Słońce wschodzi o 6.23, a zachodzi o 17.22; zaś ostatniego marca wschodzi (już wedłu czasu letniego) o 6.19, a zachodzi o 19.10, zatem wtedy dzień będzie trwał 12 godzin i 51 minut. Zatem w marcu w Małopolsce, przybędzie dnia aż o 112 minut!

Z podwyższoną, ale bardzo niską aktywnością Słońca, które nadal jest w fazie głębokiego minimum aktywności magnetycznej, możemy się liczyć w pierwszej dekadzie miesiąca. Zdecydowanie zaś końcem miesiąca, a ściślej w nocy z 28/29 marca (z soboty na niedziele) czeka nas niespodzianka, nastąpi zmiana czasu zimowego na czas letni; powinniśmy przestawić zegarki o godzinę do przodu. Rano od tej pory musimy (powinniśmy) wstać o godzinę wcześniej, ale za to będziemy miećdłuższe, jasne popołudnia!

Natomiast ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą w ostatniej dekadzie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca w marcu będzie następująca: pierwsza kwadra 4.III. o godz. 8.46, pełnia 11.III. o godz. 3.38, ostatnia kwadra 18.III. o godz. 18.47 i nów 26.III. o godz. 17.06. Najbliżej Ziemi (w perygeum) znajdzie się nasz Srebrny Glob 7.III. o godz. 16, zaś najdalej od Ziemi (w apogeum) będzie Księżyc 19.III. o godz. 14. Wieczorem w niedziele 29 marca, Księżyc zakryje w gwiazdozbiorze Barana jasna gwiazdę Epsilon (+4.7 magnitudo), u nas o godz. 20.32 możemy zaobserwować jej wejście za ciemny brzeg Księżyca, na wysokości około20 stopni nad zachodnim horyzontem.

Jeśli chodzi o planety, to Merkury i Mars kryją się na niebie w promieniach Słońca i w marcu są niewczne. Wenus możemy obserwować przez pierwsze trzy tygodnie miesiąca na wieczornym niebie, a jako Jutrzenkę przez ostatnie 5 dni miesiąca. Nad ranem, nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, w gwiazdozbiorze Strzelca widoczny jest Jowisz , jako obiekt dość łatwo "wpadający" w oczy, o jasności -2.0. Przez teleskop, wyraźnie widać zmiany w układzie chmur na tarczy planety, oraz jego cztery księżyce galileuszowe. Natomiast przez cala noc w gwiazdozbiorze Lwa, widoczny jest Saturn o jasności +0.4, który w dniu 9 marca będzie w opozycji do Słońa.l Płanetę wi w plaszczyźne o pierścieni, co ułatwia znakomicie dostrzeżenie nawet słabych satelitó Saturna. Uran i Neptun przebywają na niebie wpobliżu Słońca i są niewidoczne. Pluton - karłowata planeta - widocznyjest nad ranem w gwiazdozbiorze Węża, jednakże jego jasność wynosijedynie +14.5 wielkości gwiazdowej, a do obserwacji niezbędny jest teleskop z obiektywem o średnicy przynajmniej 15 cm.

W pierwszym tygodniu miesiąca, wysoko nad południowym horyzontem można przy pomocy lornetki obserwować komet Lulin. Później ona stopniowo słabnie i coraz trudniej będzie ja dostrzec nie korzystając z lunety.

Aby zaobserwować w/w kometę, planety, czy zakrycie gwiazdy E Ari przez Księżyc - można w tym celu złożyć wizytę w Młodzieżow ymObserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, mieszczącym się przy ul. Kopernika 2 (tel. 012-281-15-61) - wcześniej tam telefonujemy.

W tym miesiącu nie "planuje" się bogatych deszczy meteorów, chociaż 24 marca przypada maksimum mało aktywnego, rozciągłego roju, (Wirginidy) promieniującego z okolicy "alfy" - najjaśniejszej gwiazdy w Pannie. Księżyc, zbliżając się do nowiu nie będzie przeszkadzał w ich obserwacjach. Jak z powyższego widać, bliskość Wiosny, niechaj nas zachęca do ostatnich zimowych spacerów. Dodatkowo życzyć sobie tylko wypada bezchmurnego nieba, a w marcu takie często bywa, bowiem w dziesięć dni później, czeka nas Prima Aprilis i oczywiście już niebo kwietniowe. Na zakończenie i na pocieszenie, spoglądając wieczorem, w środku nocy lub wczesnym rankiem w rozgwieżdżone niebo, przypomnijmy sobie jeszcze jedno staropolskie przysłowie:


"Z astronomiczna wiosna, nadzieje na wyjście z kryzysu rosną".

Adam Michalec