Spójrz w niebo - wrzesień 2009

Spojrzenie we wrzesniowe niebo 2009
 

"Jaki pierwszy wrzesień - taka będzie jesień"

To przysłowie budzi w nas nadzieje, iż po krakowskim zmiennym lecie, czekać nas będzie okres pięknej i prawdziwie jesiennej pogody. Natomiast wrzesień, dla wielu osób, kojarzy sie z powrotem dzieci i młodzieży do szkół, ich ponownym wejściem w codzienny rytm obowiązków i dostosowaniem się do nowych, niełatwych kanonów nauczania. Na niebie zaś to juz okres równowagi miedzy długością dnia i nocy. Te ostatnie są coraz dłuższe i to najczęściej bezchmurne, co sprzyja obserwacjom astronomicznym. Jak zobaczymy, wiele ciekawych zjawisk będziemy mogli zaobserwować na wrześniowym niebie. Postarajmy sie w tym celu koniecznie wykorzystać jakiś wolny wieczór lub wczesny ranek, aby chociaż przez chwile spojrzeć w rozgwieżdżone niebo.

Korzystaliśmy, na ile to tylko było możliwe, z uroków tegorocznego lata, a tymczasem - ani nie spostrzegliśmy sie kiedy - Słońce w swej rocznej wędrowce po ekliptyce systematycznie podążało ku równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja malała, a w związku z tym, dni stawały sie nieubłaganie coraz to krótsze. W nocy 22 września o godz. 23.19 Słońce znajdzie sie na równiku niebieskim - w punkcie Wagi - przejdzie z półkuli północnej nieba na południową i rozpocznie sie astronomiczna Jesień. Na zakończenie Lata w Krakowie, w Przegorzalach, w dniach od 14 do 18 września, odbędzie sie XXXIV Zjazd Członków <>bPolskiego Towarzystwa Astronomicznego. Z licznie wygłaszanych referatów, dowiemy sie o najnowszych, światowych osiągnięciach polskich astronomów.

Niezależnie od tej imprezy w Krakowie, w sobotę 1 Września, Słońce wschodzi o 5.55 a zachodzi o 19.24; natomiast 30 Września, wschodzi o 6.39 a zachodzi o 18.20, zatem w ciągu tego miesiąca ubędzie nam dnia aż o 108 minut! Skutkiem istnienia zjawiska refrakcji w atmosferze (obiekty na niebie widzimy wyżej niż są one w rzeczywistości), faktyczne zrównanie długości dnia z nocą będzie dopiero w piątek 25/26 Września. Wtedy tez planowana jest w Krakowie Noc Naukowców - między innymi: drzwi otwarte w OA UJ na Bielanach, czy pokazy wahadła Foucaulta, w kościele św.św. Piotra i Pawła (godz. 19, 20 i 21).

Generalnie nasza gwiazda jest w okresie minimum 11-letniego cyklu aktywności. Na razie nic nie wskazuje na to, żeby aktywność Słońca zaczęła znacząco wzrastać.

Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, wystąpią pod koniec drugiej dekady września, bowiem Księżyc rozpocznie ten miesiąc podążając do pełni, która wypadnie 4.IX. o godz. 18.03. Ostatnia kwadra 12.IX. o godz. 04.16, nów 18.IX. o godz. 20.44 i pierwsza kwadra 26.IX. o godz. 06.50. W perygeum (najbliżej Ziemi) będzie Księżyc 16.IX. o godz. 10, a w apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie sie Księżyc 28.IX. o godz. 06.

Jeśli zaś chodzi o planety, to <>bMerkurego będzie można dostrzec nad ranem w ostatnim dniu miesiąca, bardzo nisko nad wschodnim horyzontem, w godzinę przed wschodem Słońca. Również nad ranem, ale znacznie wyżej niż Merkury, widoczna będzie przez cały wrzesień Wenus, jako Gwiazda Poranna -4 wielkości. Jeszcze wyżej na porannym niebie, w gwiazdozbiorze Bliźniąt, możemy obserwować Marsa, o +0.8 wielkości gwiazdowej. W pierwszej połowie nocy, nad południowym horyzontem, można obserwować Jowisza (-2.7 wielkość) w gwiazdozbiorze Koziorożca. Możemy obserwować układ chmur na planecie i cztery satelity galileuszowe. Ponadto, w dniu 2 września o godz. 21, Księżyc zbliży się na niebie do Jowisza na odległość 2 stopni. Natomiast Saturn znajduje sie na niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny. Uran o jasności +5.7 będzie widoczny przez całą noc w gwiazdozbiorze Ryb, zaś w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Koziorożca, można obserwować Neptuna (+7.8), ale aby go zobaczyć, trzeba sie juz posłużyć chociażby małą lunetką. Aby moc fachowo zaobserwować Księżyc czy planety, najłatwiej będzie skorzystać z lunet Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego w Niepołomicach, mającego swą siedzibę przy ul. Kopernika 2 (tel. 012-281-15-61).

Od 25 sierpnia do 8 Września promieniują meteory z roju Aurigid. Radiant meteorów leży wysoko, w gwiazdozbiorze Woźnicy. Maksimum aktywności roju przypada w noc 31 sierpnia na 1 Września, z maksimum około godz. 3. Księżyc podążający do pełni w drugiej połowie nocy, nie będzie nam przeszkadzał w obserwacjach. W trzy tygodnie później, znajdziemy sie szczęśliwie u progu października, okresu - miejmy nadzieje - prawdziwie Babiego Lata, pierwszych gęstych jesiennych mgieł i odczekujących nas dalszych fascynujących zjawisk, nie tylko na niebie. Zatem wypada mi życzyć Państwu - jak zwykle - oprócz pogody ducha, dobrej pogody obserwacyjnej. Na zakończenie zaś przysłowie poparte wieloletnimi obserwacjami:

"Gdy jesień napluszy, zima wszystko wysuszy"


Adam Michalec
OA UJ
15 kwietnia 2009