Spójrz w niebo - październik 2009

Spojrzenie w październikowe niebo 2009
 

"Gdy październik ciepło trzyma, zwykle mroźna bywa zima

Przysłowie to zapowiada nam pogodną Polską Jesień, której piękno zawsze staramy się maksymalnie wykorzystać. Oczywiście cieszymy się, że Słońce nie próżnuje, chociaż niestety, jego deklinacja z dnia na dzień maleje, a w związku z tym długość dnia u nas - na półkuli północnej - stale się skraca, z czym chcąc nie chcąc musimy się pogodzić i przyzwyczaić. W październiku w Krakowie ubędzie dnia aż o 107 minut; z 11 godz. 38 minut na początku, do 9 godz. 51 minut na końcu miesiąca. Słońce w pierwszym dniu miesiąca (czwartek) wschodzi o godz. 6.40 a zachodzi o 18.18; natomiast ostatniego października (sobota) wzejdzie o godz. 6.28, a schowa się pod horyzontem o godz. 16.19. Nie do wiary, ale ten dzień będzie w Krakowie jeszcze dłuższy od najkrótszego dnia w roku (24 grudnia) o 106 minut! Ponadto Słońce, w dniu 23 października o godz. 08.45, przechodzi ze znaku Wagi w znak Skorpiona (czyli Niedźwiadka).

W tym miesiącu, spodziewamy sie nada malej aktywnośi S/b>ńca (plamy, rozbłyski, protuberancje), związanej z przedłużającym sie minimum między 23 i 24 cyklem. Jednakże zawsze, nasza gwiazda szykuje w zanadrzu jakieś niespodzianki, którymi może nas zadziwić. Dlatego warto prowadzić obserwacje Słońca, aby nie być niemile zaskoczonym.

Uwaga! W nocy z 24/25 października (z soboty na niedziele) śpimy rano o godzin dłużej, przechodzimy bowiem > czas mozi (środkowoeuropejski), czyli cofamy dotychczasowe wskazania zegarów o godzinę. Oficjalnie, w/g rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów RP, należy to uczynić w nocy o godz. 3, w niedziele 25.X. (dotyczy to w szczególności kolejnictwa i lotnictwa). Praktycznie najlepiej cofnąć wskazania zegarów o godzinę, jeszcze przed udaniem się na spoczynek. Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą w połowie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest następująca: pełnia 4.X. o godz. 8.10, ostatnia kwadra 11.X. o godz. 10.56, nów 18.X. o godz. 7.33 i pierwsza kwadra 26.X. o godz. 1.42.

W perygeum (najbliżej Ziemi) Księżyc będzie 13.X. o godz. 14, a w apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie sie Księżyc 26.X. o godz. 00.19.

Jeśli chodzi o planety, to Merkurego najlepiej będzie można dostrzec tuz przed wschodem naszej gwiazdy, nisko, około 10 stopni nad południowo - wschodnim horyzontem w dniu 6.X. Jego jasność wyniesie wtedy -0.6 magnitudo. Podobnie Wenus, jako Jutrzenka o jasności -4 magnitudo, widoczna jest przez cały miesiąc, w godzinę przed wschodem Słońca. Jednakże, na początku miesiąca znajdziemy ja na wysokości 15 stopni nad południowo - wschodnim horyzontem, a bliżej listopada, jej wysokość stopniowo maleje do około 10 stopni. Mars widoczny jest w drugiej połowie nocy w gwiazdozbiorze Raka. Jego jasność rośnie w ciągu października od +0.8 do +0.5, ale to zbyt mało, aby moc obserwować szczegóły na jego tarczy. Jowisza (-2.5 wielkość), z jego galileuszowymi satelitami, możemy obserwować wieczorem nad południowym horyzontem na wysokości około 20 stopni, na tle gwiazdozbioru Koziorożca. Saturna (+1.1), dokładnie w płaszczyźnie jego pierścieni, możemy obserwować nad ranem, począwszy od drugiego tygodnia października. Pod koniec miesiąca o świcie, planeta wznosi sie juz ponad 25 stopni nad południowo - wschodnim horyzontem. "Znikniecie" pierścieni ułatwi dostrzeżenie słabych satelitów planety.

Dalsze planety, Uran (+5.7) i Neptun (+7.8) przebywają odpowiednio w gwiazdozbiorach Ryb i Koziorożca. Uran widoczny jest praktycznie przez cala noc, zaś Neptun tylko w pierwszej połowie nocy. Natomiast "nowa" karłowata planeta Pluton, szybko zachodzi wieczorem i praktycznie jest niewidoczna na niebie.

Aby moc zaobserwować nie tylko Jowisza czy Saturna bez pierścieni, ale również nasz poczciwy Księżyc, najlepiej będzie złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, przy ul. Mikołaja Kopernika 2 (tel. 0-12-281-15-61).

Już od 2 października do 7 listopada promieniują meteory z roju Orionidów, które wchodzą w górne warstwy atmosfery Ziemi z prędkością nieco ponad 60 km/sek. Maksimum roju przypada na 21.X., możemy wtedy oczekiwać 25-30 "spadających gwiazd" na godzinę. Radiant meteorów leży na granicy gwiazdozbiorów Oriona i Bliźniąt (południowo - wschodnia część nieba). Warunki ich zliczeń w tym roku są dobre, ponieważ Księżyc w parę dni po nowiu, nie będzie przeszkadzać w obserwacjach.

Natomiast od 6 do 10 października (maksimum 8.X.), promieniują powolne meteory z roju Drakonid, czyli ich radiant leży w gwiazdozbiorze Smoka. Warunki do ich obserwacji w tym roku są dość dobre, w związku z Księżycem zbliżającym sie do ostatniej kwadry.

Jak zatem widać z powyższego, ze zjawisk na niebie, które polecałbym Państwu do obejrzenia w tym miesiącu, będą one od nas wymagały wczesnego wstawania o bladym zwicie. Oby tylko pogoda nam dopisywała.

Zatem dla wzbudzenia pewnych obserwacyjnych refleksji, odwołam sie do ponoć sprawdzonego po wielokroć w praktyce przysłowia:

"Gdy październik ciepło chadza, w lutym mrozy naprowadza"


Adam Michalec
OA UJ
15 kwietnia 2009