Spójrz w niebo - marzec 2011

Spojrzenie w marcowe niebo 2011

   
"Ile mgieł w marcu, tyle deszczu w czerwcu"

-mówi nam przysłowie, a zatem nie tylko dla obserwacji astronomicznych życzmy sobie raczej bezchmurnego nieba. Po kosztownych emocjach zwiaąanych z surową zimą, czeka nas chyba wreszcie ciepła wiosna i wszyscy cieszymy się z faktu, że Słońce powoli ale systematycznie wznosi się po Ekliptyce, coraz wyżej i wyżej, aby wreszcie przeciąc równik niebieski w poniedziałek dnia 21 marca o godz. 00.21, w punkcie równonocy wiosennej - zwanym punktem Barana. Słońce "przechodzi" wtedy z półkuli południowej nieba na północną, ze znaku Ryb w znak Barana. Rozpocznie się wówczas astronomiczna Wiosna, a na ten moment przez ponad trzy miesiące, wszyscy czekaliśmy z utęsknieniem. Ponadto ze wzgledu na zjawisko refrakcji atmosferycznej (ciłla niebieskie - w tym również Słońce - widzimy wyżej nad horyzontem, niż są one w rzeczywistości), powodującej zakrzywienie toru promieni świetlnych, faktyczne zrównanie dnia z nocą wystąpi już 17/18 marca. W Krakowie, w dniu 1.III, Słońce wschodzi o 6.24, a zachodzi o 17.21; zaś ostatniego marca wschodzi (już wedżug czasu letniego) o 6.20, a zachodzi o 19.10, zatem wtedy dzień będzie trwał 12 godzin i 50 minut. Zatem w marcu w Małopolsce, przybędzie dnia aż o 113 minut!

Z podwyższoną, ale nadal niską aktywnością Słońca - które jest w fazie powolnego wychodzenia z minimum aktywności magnetycznej, możemy się spodziewać na przelłmie drugiej i trzeciej dekady miesiąca. Zdecydowanie zaś końcem miesiąca, a ściślej w nocy z 26/27 marca (z soboty na niedzielę) czeka nas niespodzianka, nastąpi zmiana czasu zimowego na czas letni; powinniśmy przestawić zegarki o godzinę do przodu. Rano od tej pory, musimy (powinniśmy) wstawać o godzinę wcześniej, ale za to będziemy mieć dłuższe, jasne popołudnia!

Natomiast ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą w pierwszej dekadzie miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca w marcu będzie następująca: nów 4.III. o godz. 21.46, pierwsza kwadra 13.III. o godz. 00.45, pełnia kończąca te zimę 19.III. o godz. 19.10 i ostatnia kwadra 26.III. o godz. 13.07. Najdalej od Ziemi (w apogeum) będzie Księżyc6.III. o godz. 09, a najbliżej Ziemi (w perygeum) znajdzie się nasz Srebrny Glob 19.III. o godz. 20. Warto tu zauważyć, iż w imieniny Józefa (19.III), Księżyc w fazie pełni będzie zarazem najbliżej Ziemi, a zatem jego widoma średnica osiągnie maksymalną wartosść i wyniesie aż 32 minuty łuku!

Jeśli chodzi o planety, to Merkurego będzie można zaobserwować o zmierzchu nad południowo-zachodnim horyzontem, praktycznie dopiero w drugiej połowie miesiąca. Wtedy tez Merkury będzie widoczny maksymalnie około 8 stopni nad horyzontem, przy jasności -1 magnitudo. Wenus możemy obserwować przed wschodem Słońca, nisko nad południowo-wschodnim horyzontem, jako obiekt o jasności -4 magnitudo. Mars znajduje się na niebie zbyt blisko Słońca i jest w marcu niedostępny do obserwacji. Jowisz znajduje się w gwiazdozbiorze Ryb i można go obserwować na zachodnim niebie do kożca zimy. Z wiosną powędruje na niebie w pobliże Słońca i końcem marca będzie już niewidoczny. Natomiast praktycznie przez całą noc w gwiazdozbiorze Panny widoczny będzie Saturn o jasności +0.5, a już 4 kwietnia będzie w opozycji do Słońca. Duża średnica kątowa (około 20 sekund) i nieznaczny kąt nachylenia pierścieni planety do Ziemi, ułatwia dostrzeżenie wielu słabszych satelitów Saturna, nawet teleskopem o średnicy obiektywu 10 cm. Uran i Neptun przebywają na niebie w pobliżu Słońca i są niewidoczne. Pluton - karlowata planeta - wschodzi nad ranem, niedługo przed wschodem Słońca i jest niewidoczna na tle zorzy porannej.

Aby zaobserwować w/w planety, czy chociaż góry i kratery na Księżycu, (najlepiej 19 marca!) można złożyc wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, mieszczącym się przy ul. Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61) - wcześniej tam telefonujemy.

W tym miesiącu nie "planuje" się bogatych deszczy meteorów, chociaż 24 marca przypada maksimum mało aktywnego, rozciągłego roju, (Wirginidy) promieniującego z okolicy "alfy" - najjaśniejszej gwiazdy w Pannie. Księżyc będący dwa dni przed ostatnia kwadrą będzie trochę przeszkadzał w drugiej połowie nocy, w obserwacjach maksimum roju. Natomiast bliskość Wiosny, niechaj nas zachęca do ostatnich zimowych spacerów. Dodatkowo wypada tylko sobie życzyć bezchmurnego nieba, a w marcu takie często bywa, bowiem w parę dni później czeka nas Prima Aprilis i oczywiście już niebo kwietniowe. Na zakończenie i na pocieszenie, spoglądając wieczorem, w środku nocy lub wczesnym rankiem, w rozgwieżdżone niebo, przypomnijmy sobie jeszcze jedno przysłowie:


"Z astronomiczną wiosną, nadzieje na ciepłe dni rosną"