Spójrz w niebo - wrzesień 2011

Spojrzenie we wrześniowe niebo 2011

   
„Gdy wrzesień z pogodą zaczyna, zwykle przez miesiąc pogoda trzyma”

Cytowane powyżej przysłowie budzi w nas nadzieję, iż po tegorocznym zmiennym lecie, czekać nas będzie okres pięknej i prawdziwie jesiennej pogody. Natomiast wrzesień, dla wielu osób, kojarzy się oprócz historii z powrotem dzieci i młodzieży do szkół , ich ponownym wejściem w codzienny rytm obowiązków i dostosowaniem się do nowych, często niełatwych kanonów nauczania. Na niebie zaś, to już okres równowagi między długością dnia i nocy. Te ostatnie są coraz to dłuższe i często bezchmurne, co sprzyja obserwacjom astronomicznym. Jak poniżej zobaczymy, wiele ciekawych zjawisk będziemy mogli zaobserwować na wrześniowym niebie. Postarajmy się w tym celu koniecznie wykorzystać, z dala od świateł miejskich, jakiś wolny wieczór lub wczesny poranek, aby chociaż przez chwilę spojrzeć w rozgwieżdżone niebo.

Korzystaliśmy, na ile to tylko było możliwe, z uroków tegorocznego deszczowego lata, a tymczasem ani nie spostrzegliśmy się kiedy to Słońce w swej rocznej wędrówce po Ekliptyce systematycznie podążało ku równikowi niebieskiemu, przez co jego deklinacja malała, a w związku z tym, dni stawały się nieubłaganie coraz to krótsze. Tuż przed południem 23 września o godz. 11.55, Słońce znajdzie się na równiku niebieskim - w punkcie Wagi – przejdzie z półkuli północnej na południową i rozpocznie się astronomiczna Jesień.

Niezależnie od tego faktu, w Niepołomicach 1 września , Słońce wschodzi o godz. 5.54 a zachodzi o 19.24; natomiast 30 września, wschodzi o 6.38 a zachodzi 0 18.21, zatem w ciągu tego miesiąca ubędzie nam dnia aż o 107 minut! Skutkiem istnienia zjawiska refrakcji w atmosferze ziemskiej (obiekty na niebie, widzimy wyżej niż są one w rzeczywistości), faktyczne zrównanie dnia z nocą będzie dopiero w niedzielę 25/26 września. Już w pierwszych godzinach Jesieni 23 września, planowana jest „Małopolska Noc Naukowców” – będą m. innymi: drzwi otwarte w MOA w Niepołomicach, OA UJ na Bielanach, czy pokazy wahadła Foucaulta, w kościele św. Piotra i św. Pawła przy ul. Grodzkiej w Krakowie (początek: godz. 19, 20, 21). Oby tylko pogoda dopisała.

Nareszcie nasza gwiazda obudziła się, i w wakacje weszła w okres systematycznego wzrostu 11-letniego cyklu aktywności magnetycznej. Należy oczekiwać, że spóźnione o przeszło dwa lata maksimum aktywności Słońca przypadnie dopiero w Polowie 2014 roku. W tym miesiącu, podobnie jak to było w sierpniu, możemy się spodziewać jego zwiększonej aktywności (plamy, pochodnie, protuberancje i wyrzuty plazmy w przestrzeń międzyplanetarną) w pierwszej i ostatniej dekadzie miesiąca.

Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, wystąpią w pierwszej i ostatniej dekadzie września, bowiem Księżyc rozpocznie ten miesiąc podążając do pierwsze kwadry, która wypadnie 4.IX. o godz. 19.39. Pełnia będzie 12.IX. o godz. 11.27, ostania kwadra 20,IX. O godz. 15.39 i nów 27.IX. o godz. 13.09. W apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie się Księżyc 15.IX. o godz. 08, a w perygeum (najbliżej nas) będzie 28.IX. o godz. 03.

Jeśli zaś chodzi o planety, to Merkurego (-0.4 wielkość) będzie można dostrzec nad ranem w pierwszej połowie miesiąca, na godzinę przed wschodem Słońca, bardzo nisko nad wschodnim horyzontem. Najdogodniejsze warunki - ba jedyna okazja – do jego obserwacji wystąpią 5.IX., będą to zarazem najlepsze poranne możliwości do jego obserwacji w tym roku.

Wenus znajduje się na niebie zbyt blisko Słońca i jest niewidoczna. Marsa (+1.3 wielkość), który znajduje się na granicy gwiazdozbiorów Raka i Bliźniąt, można obserwować nad ranem wysoko na wschodnim niebie. Jowisz (-2.8 wielkość) w gwiazdozbiorze Barana, góruje w drugiej połowie nocy na wysokości 50 stopni nad horyzontem. Możemy obserwować układ chmur na planecie i cztery satelity Galileuszowi. Ponadto, w dniu 16.IX. o godz. 18, nastąpi złączenie Jowisza z Księżycem na odległości 4 stopni. Natomiast Saturn znajduje się na zachodnim niebie w pobliżu Słońca i jest niewidoczny.Uran o jasności +5.7, będzie widoczny przez całą noc w gwiazdozbiorze Ryb, zaś w pierwszej połowie nocy w gwiazdozbiorze Wodnika, można obserwować Neptuna (+7.8), ale aby go zobaczyć, trzeba się już posłużyć chociażby małą lunetką.

Aby móc fachowo zaobserwować Księżyc czy planety, najłatwiej będzie skorzystać z lunet Młodzieżowego Obserwatorium Astronomicznego w Niepołomicach, mieszczącego się przy ul. M. Kopernika 2 (Tel. 12-281-15-61).

Od 5 do 17 września, promieniują meteory z roju wrześniowych Perseidów. Maksimum aktywności tego mało znanego roju przypada 9 września. Księżyc tuż przed pełnią będzie nam przeszkadzał w obserwacjach. W trzy tygodnie później, znajdziemy się szczęśliwie u progu października, okresu – miejmy nadzieję – prawdziwie Babiego Lata, pierwszych gęstych jesiennych mgieł i oczekujących nas dalszych fascynujących zjawisk, nie tylko na niebie. Zatem wypada mi życzyć Państwu – jak zwykle – oprócz pogody ducha dobrej pogody obserwacyjnej. Na zakończenie zaś wielce obiecujące przysłowie:


„Na Jesieni – świat się zmieni”