Spójrz w niebo - październik 2011

Spojrzenie w październikowe niebo 2011

   
"Gdy październik z ciepłem chadza, w lutym mrozy naprowadza"

Przysłowie to zapowiada nam pogodną Polską Jesień, której piękno zawsze staramy się maksymalnie wykorzystać. Oczywiście cieszymy się, że Słońce nie próżnuje, chociaż niestety, jego deklinacja z dnia na dzień maleje, a w związku z tym długość dnia u nas - na 'półkuli północnej, stale się skraca, z czym chcąc nie chcąc musimy się pogodzić i do tego przyzwyczaić. W październiku w naszej okolicy, ubędzie dnia aż o 109 minut; z 11 godz. 40 minut na początku, do 9 godz. 51 minut na końcu miesiąca. Słońce, w pierwszym dniu miesiąca (sobota) wschodzi o godz. 6.39 a zachodzi o 18.19; natomiast ostatniego października (poniedziałek) wzejdzie o godz. 6.28, a schowa się pod horyzontem o godz. 16.19. Nie do wiary, ale ten dzień będzie jeszcze dłuższy od najkrótszego dnia roku (24 grudnia) o 106 minut! Ponadto Słońce, w dniu 23 października o godz. 20.31, przechodzi ze znaku Wagi w znak Skorpiona (czyli Niedźwiadka).

W tym miesiącu spodziewamy się, paru dni o wysokiej aktywności magnetycznej Słońca (plamy, rozbłyski, protuberancje), związanej z licznymi centrami aktywności w jego fotosferze, szczególnie pod koniec pierwszej dekady miesiąca. Ponadto, nasza gwiazda często szykuje w zanadrzu jakieś niespodzianki, którymi może nas zadziwić. Dlatego warto prowadzić obserwacje Słońca, aby nie być niemile zaskoczonym.

Uwaga! W nocy z 29/30 października (z soboty na niedzielę) śpimy rano o godzinę dłużej, przechodzimy bowiem na czas zimowy (środkowo-europejski), czyli cofamy dotychczasowe wskazania zegarów o godzinę. Oficjalnie, w/g rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów HP, należy to uczynić w nocy o godz. 3, w niedzielę 29. X. (dotyczy to w szczególności kolejnictwa i lotnictwa). Praktycznie najlepiej cofnąć wskazania zegarów o godzinę, jeszcze przed udaniem się na spoczynek. Ciemne bezksiężycowe noce, dogodne do obserwacji astronomicznych, będą w pierwszym i ostatnim tygodniu miesiąca, bowiem kolejność faz Księżyca jest następująca: pierwsza kwadra 5.X. o godz. 05.15, pełnia 12.X. o godz. 04.06, ostatnia kwadra 20.X. o godz. 05.30 i nów 26.X. o godz. 21.56. W apogeum (najdalej od Ziemi) znajdzie się Księżyc 12. X. o godz.14, a w perygeum (najbliżej Ziemi) będzie 26.X. też o godz. 14.

Jeśli chodzi o planety, to Merkurego i Wenus próżno nam szukać na sferze, bowiem znajdują się na niebie zbyt blisko Słońca i będą niewidoczne przez cały miesiąc. Mars świeci nad ranem wysoko na niebie w gwiazdozbiorze Raka, o jasności zaledwie +1.3 magnitudo.

Natomiast Jowisza (-2.9 wielkość), z jego galileuszowymi satelitami, możemy obserwować przez całą noc w gwiazdozbiorze Barana. W opozycji będzie 29.X. i w związku z tym, średnica jego tarczy osiągnie największe rozmiary kątowe w tym roku, bo aż 50 sekund łuku, co znakomicie ułatwi obserwacje szczegółów w atmosferze tego olbrzyma. Saturn wschodzi na krótko przed wschodem Słońca, przez co ginie w blaskach zorzy porannej. Dalsze planety, Uran (+5.7) i Neptun (+7.8) przebywają odpowiednio w gwiazdozbiorach Ryb i Wodnika. Uran widoczny jest praktycznie przez całą noc, zaś Neptun tylko wieczorem, coraz niżej nad horyzontem południowo-zachodnim, i to przez pierwsze trzy tygodnie października.

Aby móc zaobserwować nie tylko Jowisza, ale również nasz poczciwy Księżyc najlepiej będzie złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym w Niepołomicach, przy ul. Mikołaja Kopernika 2 (tel. 12-281-15-61). W razie pochmurnego nieba, polecam planetarium. Już od 2 października do 7 listopada promieniują meteory z roju Orionidów, które wchodzą w górne warstwy 'atmosfery Ziemi z prędkością nieco ponad 60 km/sek. Maksimum roju przypada na 21.X., możemy wtedy oczekiwać 25-30 "spadających gwiazd" na godzinę. Radiant meteorów leży na granicy gwiazdozbiorów Oriona i Bliźniąt (południowo-wschodnia część nieba). Warunki ich zliczeń nie będą łatwe, ponieważ Księżyc po ostatniej kwadrze, będzie trochę przeszkadzał w obserwacjach. Natomiast od 6 do 10 października (maksimum 8.X.), promieniują powolne meteory z roju Drakonid, czyli ich radiant leży w gwiazdozbiorze Smoka. Warunki do ich obserwacji w tym roku są też trudne, bo Księżyc będzie się zbliżał do pełni. Jak zatem widać z powyższego, dla obserwacji zjawisk na niebie, które polecałbym Państwu do obejrzenia w tym miesiącu, będą one zależały nie tylko od pogody, która oby nam dopisywała. Zatem dla wzbudzenia pewnych obserwacyjnych refleksji, odwołam się do ponoć sprawdzonego po wielokroć w praktyce przysłowia:

"Na jesieni świat się zmieni"

Adam Michalec