Niebo w kwietniu 2012

Spojrzenie w kwietniowe niebo 2012

"Na wiosennej łące i ptaki wiją swoje gniazda"

To przysłowie pięknie pasuje nie tylko na Prima Aprilis, ale wyraża przy okazji naszą nadzieję na prawdziwą wiosenną aurę, a nawet już jesienną! Tęsknimy bowiem za słonecznymi dniami, które powinny wynagrodzić nam tegoroczne mroźne i ponure dni zimowe. Dlatego ogromnie pocieszającym będzie fakt, iż w tym miesiącu Słońce wznosi się coraz wyżej ponad równik niebieski – od 5 do 15 stopni – tak, że w ciągu kwietnia w Małopolsce przybędzie dnia dokładnie o 103 minuty. Na Prima Aprilis, musimy się już na dobre przyzwyczaić do czasu letniego, bowiem Słońce wschodzi o godz. 6.16, a zachodzi o 19.12, natomiast w ostatnim dniu miesiąca, wschód Słońca nastąpi już o 5.17, a zachód dopiero o 19.58, zatem ostatniego kwietnia, we wtorek , dzień będzie trwał 14 godzin i 41 minut; będzie już dłuższy od najkrótszego dnia roku o 6 godzin i 36 minut, ale jeszcze krótszy o 102 minuty od najdłuższego, czerwcowego dnia.

Przez cały miesiąc będziemy notować zwiększoną aktywność magnetyczną Słońca (plamy, rozbłyski, wyrzuty plazmy w przestrzeń międzyplanetarną), za wyjątkiem średniej aktywności w drugiej dekadzie kwietnia. Słońce znajduje się w fazie wzrostu aktywności 24-go cyklu. Najczęściej liczba Wolfa wynosić będzie kilkadziesiąt, czyli wtedy na tarczy Słońca występują – co najmniej – dwie lub trzy grupy lub pojedyncze plamy, które powstają w obszarach fotosfery Słońca, gdzie dominują silne pola magnetyczne. W dniu 19 kwietnia o godz. 17.09, Słońce wstępuje w znak Byka. Ponadto jak corocznie, 20 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Ziemi – zatem patrząc w niebo, nie zapominajmy o naszej Błękitnej Planecie, a wstydźmy się szczególnie za tych, którzy porzucają śmieci w Lasku Wolskim, czy w Puszczy Niepołomickiej.

Jeśli chodzi o Księżyc, to na przełomie drugiej i trzeciej dekady miesiąca nie będzie nam przeszkadzał w nocnych obserwacjach nieba, bowiem kolejność faz Księżyca w kwietniu jest następująca: pełnia 6.IV. o godz. 21.19, ostatnia kwadra 13.IV. o godz. 12.50, nów 21.IV. o godz. 09.18 i pierwsza kwadra 29.IV. o godz. 11.57. Najbliżej od Ziemi (perygeum) będzie 7.IV. o godz. 19, a najdalej od Ziemi (apogeum) znajdzie się Księżyc 22.IV. o godz. 16. Warto tu może zauważyć, iż Księżyc w fazie pełni będzie prawie najbliżej Ziemi, a zatem jego widoma średnica kątowa osiągnie maksymalną wartość i wyniesie 33 sekundy łuku!

Nasze rozważania o niebie kwietniowym nie byłyby kompletne, jeśli zapomnielibyśmy o zbliżających się Świętach Wielkanocnych – pełnych tradycji chrześcijańskich i rodzinnych, które w naszym gregoriańskim kalendarzu przypadają w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni Księżyca. W tym roku tak się składa, że pierwsza wiosenna pełnia będzie 6.IV w Wielki Piątek i dlatego 8 kwietnia jest Niedzielą Wielkanocną. W Poniedziałek Wielkanocny czeka nas śmigus-dyngus, miejmy nadzieję, że będzie już wtedy na tyle ciepło, aby bez szwanku znieść tradycyjne pokropienie wodą.

Jeśli chodzi o planety, to Merkurego będzie można zaobserwować na południowo-wschodnim niebie, najlepiej w połowie miesiąca, do godziny przed wschodem Słońca, jako gwiazdkę zerowej wielkości. Wenus (-4.2 wielkość) bryluje na wieczornym niebie, do trzech godzin po zachodzie Słońca. Marsa (-1.0 wielkość), przebywającego w gwiazdozbiorze Lwa możemy obserwować przez całą noc. Jowisza (-2.0), po marcowym (13/14.III.) spotkaniu na niebie z Wenus, można go będzie obserwować coraz niżej nad zachodnim horyzontem aż do 20.IV., a później niknie on w promieniach wieczornej zorzy. Saturn, z pięknie prezentującymi się pierścieniami, przebywa w gwiazdozbiorze Panny, gdzie świeci przez całą noc z jasnością +0.5 magnitudo. W związku z przebywaniem planety w pobliżu opozycji (15.IV.) jej tarcza osiąga największą w tym roku średnicę kątową, aż 19 sekund łuku. Przez teleskop zobaczymy oprócz wspomnianych pierścieni z przerwą Cassiniego, również jego największego satelitę - Tytana. Urana i Neptuna, przebywających odpowiednio w gwiazdozbiorach, Ryb i Wodnika, możemy zaobserwować przez lunetę na porannym niebie, przy czym Uran wyłoni się z zórz porannych dopiero po połowie kwietnia.

W tym miesiącu, z ciekawszych zjawisk na niebie, to 22.IV. wieczorem nastąpi złączenie Jowisza z Księżycem, zaś 25.IV. Srebrny Glob zbliży się do Wenus. Aby te piękne zjawiska móc obserwować i zapoznać się z ich interpretacją, możemy złożyć wizytę w Młodzieżowym Obserwatorium Astronomicznym (tel. 12- 281-15-61).

Od 16 do 25 kwietnia promieniują meteory z roju kwietniowych Lirydów. Radiant meteorów leży w pobliżu Wegi, najjaśniejszej gwiazdy w gwiazdozbiorze Lutni. Maksimum aktywności (15-25 przelotów na godzinę) przypada o północy 21/22 kwietnia. W tym roku warunki do ich obserwacji są dobre, gdyż w obserwacjach nie będzie przeszkadzał Księżyc tuż po nowiu.

Oto tylko najważniejsze zjawiska na niebie, które polecałbym do obserwacji, lub chociażby do wiosennych spacerów przy bezchmurnym niebie, czego wszystkim Państwu życzę, jednocześnie przypomnijmy sobie takie przysłowie:

"Ciepłe deszcze w kwiecień, rokują pogodną jesień"


Adam Michalec,  OA UJ
w Krakowie, 18 lutego 2012

Wschody i zachody Słońca w kwietniu 2012 dla wybranych miejscowości