Zanim powstały gwiazdy

Hala ciemnej materii ciężkie jak nasza Ziemia i wielkie jak nasz Układ Słoneczny były pierwszymi strukturami, które powstały we Wszechświecie - tak wynika z nowych, opublikowanych niedawno w Nature obliczeń naukowców z Uniwersytetu w Zurychu. Również nasza Galaktyka Drogi Mlecznej zawiera biliardy takich struktur. Jedno halo złożone z ciemnej materii przechodzi przez naszą Ziemię co kilka tysięcy lat pozostawiając jasny ogon promieni gamma, który może być obserwowany. Codziennie niezliczone i nieobserwowalne cząsteczki ciemnej materii spadają na Ziemie przeszywając nasze ciała.

Planetoida Woszczyk

Planetoida o numerze 14382 otrzymała nazwisko polskiego astronoma prof. dr hab. Andrzeja Woszczyka. Planetoida Woszczyk została odkryta 2 marca 1990 r. i otrzymała wtedy oznaczenie 1990 ES6. Inne oznaczenia planetoidy to: 1978 XR, 1998 XS74. Odkrywcą jest belgijski astronom Henri Debehogne z Obserwatorium w Uccle (Bruksela), który ma na swoim koncie aż 628 odkryć asteroid. Obserwacji dokonano w obserwatorium La Silla w Chile.

Pocztówka z Tytana

14 stycznia próbnik Huygens wylądował na największym księżycu Saturna - Tytanie, jedynym księżycu w Układzie Słonecznym, który posiada atmosferę. Jest to pierwszy próbnik, który wylądował na tak odległym od Ziemi lądzie.

Nasi sąsiedzi - młode masywne galaktyki

Zdjęcia z satelity Galaxy Evolution Explorer ukazały masywne młode galaktyki w bliskim nam sąsiedztwie, bliskim rzecz jasna, w skali kosmologicznej. Naukowcy skłonni byli przypuszczać jak dotąd, że 'przyrost naturalny' we Wszechświecie zmalał dość mocno i dziś mogą tworzyć się jedynie małe galaktyki.

Młoda galaktyka w starym Wszechświecie

Przy użyciu Kosmicznego Teleskopu naukowcy z Uniwersytetu Virginia (USA) zidentyfikowali być może najmłodszą galaktykę we Wszechświecie. Wydaje się, że galaktyka karłowata o nazwie I Zwicky 18 liczy sobie jedynie 500 milionów lat. Dla porównania nasza Galaktyka Drogi Mlecznej jest ponad 20 razy starsza - istnieje od około 12 miliardów lat, co jest typowym wiekiem dla znanych nam galaktyk. Znalezisko to dostarcza nowego spojrzenia na procesy formowania galaktyk. Obserwacje obiektu I Zwicky 18 mogą pomóc zrozumieć jak kiedyś wyglądała nasza własna Galaktyka.

Potrójne zaćmienie na Jowiszu

Na pierwszy rzut oka Jowisz wygląda jakby był chory na odrę. Pięć kropek - biała, niebieska i trzy czarne rozrzucone są w górnej połowie tarczy planety. Dzięki zdjęciom z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a wiemy, że te kropki na największej planecie Układu Słonecznego spowodowane są rzadkim ustawieniem trzech największych księżyców Jowisza - Io, Ganimedes i Kalisto - w poprzek tarczy planety.

Pierwsza planeta w Obserwatorium McDonald

Teleskop Hobby-Eberly w Obserwatorium McDonald w stanie Texas w USA odkrył swoją pierwszą planetę poza Układem Słonecznym. Instrument ten o średnicy zwierciadła 9.2 m w połączeniu ze spektrografem o wysokiej rozdzielczości (High Resolution Spectrograph) jest na dobrej drodze, by stać się wysokiej klasy łowcą planet.

SpaceShipOne

21 czerwca pierwsza prywatna rakieta SpaceShipOne wzniosła się poza atmosferę Ziemi. 63-letni pilot oblatywacz Mike Melvill osiągnął wysokość 100,1 km przechodząc do historii jako pierwszy astronauta, który osiągnął przestrzeń kosmiczną bez pomocy instytucji państwowych. Pomyślny lot przybliżył możliwość zdobycia 10 milionów dolarów. Jest to nagroda Ansari X-Prize przeznaczona dla zespołu ludzi, którzy jako pierwsi skonstruują maszynę będącą w stanie wynieść człowieka na trajektorię suborbitalną dwa razy w ciągu dwu tygodni. A wszystko to ma być dokonane z prywatnych funduszy.

SN 1986J

Łącząc dane z różnych radioteleskopów astronomowie zbadali wybuch pewnej gwiazdy, który miał miejsce około 30 milionów lat świetlnych od Ziemi. Przy tej okazji odkryli w centrum wybuchu prawdopodobnie najmłodszą we Wszechświecie czarną dziurę lub najmłodszą gwiazdę neutronową. Jest to niecodzienne zjawisko - po raz pierwszy mamy do czynienia z czarną dziurą bądź gwiazdą neutronową stowarzyszoną z supernową, która wybuchła od czasu wynalezienia przez Galileusza teleskopu prawie 400 lat temu.

Kosmiczne potęgi mieszkają w skromnych domach

Kwazary są najjaśniejszymi obiektami, których blask widoczny jest z odległości wielu miliardów lat świetlnych. Jednakże ostatnie badania wskazują na to, że potężne kwazary żyjące we wczesnym Wszechświecie (czyli ładnych parę miliardów lat temu) zamieszkiwały skromne mieszkania - znajdowały się w centrach niewielkich galaktyk, co jest nielada niespodzianką dla astronomów, którzy umiejscawiali kwazary w olbrzymich galaktykach czy też w wielkich galaktykach, które z jakiś powodów uległy zniszczeniu.

Przejście Wenus 8 czerwca 2004

8 czerwca 2004 roku można będzie obserwować z Ziemi przejście Wenus - bliźniaczej siostry Ziemi - na tle tarczy Słońca. To bardzo rzadkie zjawisko potrwa około 6 godzin i będzie widoczne z Polski, większości terenów Europy, części Afryki i Azji. Poprzednie przejście Wenus nastąpiło w XIX wieku, więc nikt z żyjących obecnie nigdy nie widział tego zjawiska. Następne pełne przejście Wenus będzie można obserwować w Polsce dopiero za 243 lata.

Kometa NEAT w maju 2004

Kometa NEAT zaczyna być widoczna w Polsce, na początku maja tuż po zachodzie Słońca. Jej jasność jest trochę mniejsza niż jasność Gwiazdy Polarnej, ale powinniśmy ją dostrzec nad zachodnim horyzontem. W ciągu miesiąca jej wysokość nad horyzontem będzie systematycznie rosła i pod koniec maja kometa znajdzie się w gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy. Niestety z upływem dni będzie ona coraz słabszym obiektem i przez to trudniejszym do obserwacji. Jej duża jasność na początku maja spowodowana jest tym, że kometa jest blisko Ziemi, zaledwie około 50 mln km czyli trzykrotnie bliżej niż Ziemia od Słońca.

Pulsarowa para

Odkryto pierwszą parę pulsarów - wyjątkowo gęstych obracających się gwiazd, które "nadają" na falach radiowych. Gwiazdy okrążają się wzajemnie w bardzo zawiłym tańcu. Pierwszy pulsar odkryto w 1967 roku, od tego czasu odkryto ponad 1400 takich obiektów. W 1974 roku odkryto pierwszy układ pulsar-gwiazda neutronowa (odkrycie to w 1993 roku nagrodzono Nagrodą Nobla). Jednak niedawne odkrycie to jedyny znany związany grawitacyjnie układ dwu pulsarów.

Kosmiczne szkło powiększające

Po raz pierwszy astronomowie używając kosmicznego efektu powiększającego potwierdzili istnienie planety krążącej wokół odległej gwiazdy. Odkrycia dokonano nie tradycyjną metodą obserwacji niewielkich zmian w widmie gwiazdy wywołanych krążącą wokół niej planetą, ale obserwując zmiany jakie w obrazie bardzo odległej gwiazdy wywołała inna gwiazda wraz z obiegającą ją planetą. Zjawisko to zwane jest mikrosoczewkowaniem grawitacyjnym. Gwiazda lub planeta może zadziałać jak kosmiczna soczewka, która wzmacnia i pojaśnia światło gwiazdy położonej znacznie dalej. Pole grawitacyjne gwiazdy-powiększacza ugina i ogniskuje światło tak samo jak soczewka ugina i ogniskuje światło obserwowanej gwiazdy w teleskopie. Albert Einstein przewidział ten efekt w swojej teorii względności i potwierdził to w odniesieniu do naszego Słońca. Dzięki temu zjawisku można odkrywać istnienie planet o małych masach. Najnowsze odkrycie możliwe było dzięki współpracy międzynarodowych grup badawczych: Microlensing Observations in Astrophysics (MOA) i Optical Gravitational Lensing Experiment (OGLE). Nawet dobrze wyekwipowani amatorzy astronomicznych odkryć mogą używać tej samej techniki by pomóc w potwierdzeniu istnienia planet wokół innych gwiazd.

Pośrednie czarne dziury?

Końcowym etapem życia ciężkich gwiazd (tj. o masach bardzo znacznie przewyższających masę słońca) jest powstanie czarnych dziur. Zarówno teoria jak i obserwacje przewidują typowy zakres ich mas od kilku do kilkunastu mas słońca. Z drugiej strony, czarne dziury o masach od miliona do miliarda mas słońca są powszechnie obserwowane w centrach galaktyk (np. czarna dziura o masie 3 mln mas słońca w centrum naszej Galaktyki), chociaż szczegóły ich powstania nie są dobrze zrozumiane.

Strony

Subscribe to Orion - Serwis Edukacyjny PTA RSS