Ukryta ognista wstęga Oriona

Obszar gwiazdotwórczy w Orionie widziany przez teleskop APEX
Kosmiczne obłoki w gwiazdozbiorze Oriona. Pomarańczowy kolor przypisano falom submilimetrowym, obserwowanym przez teleskop APEX. Dane zostały nałożone na zdjęcie tego obszar uw zakresie widzialnym, pochodzące z Digitized Sky Survey 2. Najjaśniejszy biały obłok to mgławica M 42.
ESO/Digitized Sky Survey 2

Nowy, dramatyczny obraz kosmicznych obłoków w konstelacji Oriona ukazuje coś, co wygląda jak ognista wstęga na niebie. Pomarańczowy kolor reprezentuje słabe światło pochodzące od ziaren chłodnego pyłu międzygwiazdowego, na falach o długościach zbyt dużych do dostrzeżenia przez ludzkie oko. Obserwacje zostały wykonane za pomocą użytkowanego przez ESO teleskopu APEX (Atacama Pathfinder Experiment) w Chile.

Obłoki międzygwiazdowego gazu i pyłu są surowym materiałem, z którego powstają gwiazdy. Ale te niewielkie ziarna pyłu blokują nasz widok na obszary leżące w środku i za obłokami – przynajmniej w zakresie fal widzialnych – co utrudnia obserwacje procesów powstawania gwiazd.

Z tego powodu astronomowie muszą używać instrumentów, które są w stanie patrzeć na innych długościach fali świetlnej. W zakresie submilimetrowym ziarna pyłu zamiast blokować światło, same świecą, z powodu swojej temperatury kilkudziesięciu stopni powyżej zera absolutnego [1]. Teleskop APEX z submilimetrową kamerą LABOCA, położony na wysokości 5000 metrów nad poziomem morza na płaskowyżu Chajnantor w Andach Chilijskich, jest idealnym narzędziem dla tego typu obserwacji.

Nowy, spektakularny obraz pokazuje fragment większego kompleksu, zwanego Obłokiem Molekularnym Oriona, w gwiazdozbiorze Oriona. Region ten - bogate zbiorowisko jasnych mgławic, młodych i gorących gwiazd oraz zimnych obłoków pyłu – ma rozmiary setek lat świetlnych, a znajduje się 1350 lat świetlnych od nas. Submilimetrowa poświata pochodząca od zimnych obłoków pyłu jest widoczna na zdjęciu w kolorze pomarańczowym. Została nałożona na widok tego obszaru uzyskany w zakresie widzialnym.

Wielki, jasny obłok w prawym górnym rogu zdjęci to dobrze znana Mgławica Oriona, oznaczana także jako Messier 42. Jest dobrze widoczna gołym okiem jako nieco zamglona, środkowa „gwiazda” w mieczu Oriona. Mgławica Oriona jest największą częścią olbrzymiej gwiezdnej wylęgarni, w którym rodzą się nowe gwiazdy, jest także najbliższym względem Ziemi obszarem intensywnego formowania się gwiazd.

Obłoki gazu tworzą piękne włókna, płachty i bąble, jako efekt procesów takich jak kolaps grawitacyjny oraz wiatry gwiazdowe. Wiatry te są strumieniami gazu wyrzucanymi z atmosfer gwiazd, na tyle silnymi, że potrafią rzeźbić zawiłe kształty w otaczających obłokach.

Astronomowie użyli tych i innych danych z APEX, razem ze zdjęciami z należącego do ESA Kosmicznego Obserwatorium Herschela, do poszukiwać protogwiazd w obszarze Oriona – wczesnego stadium powstawania gwiazd. Jak na razie udało się zidentyfikować 15 obiektów, które są znacznie jaśniejsze na falach dłuższych niż na krótszych. Te nowo odkryte, rzadkie obiekty, należą prawdopodobnie do najmłodszych znanych protogwiazd, dając astronomom lepszy wgląd w moment w którym gwiazd zaczyna się formować.

Uwagi

[1] Obiekty gorętsze wydzielają większość swojego promieniowania na falach krótszych, a chłodniejsze na dłuższych. Na przykład bardzo gorące gwiazdy (o temperaturach powierzchniowych około 20 000 kelwinów) wyglądają na niebieskie, a chłodniejsze (o temperaturach powierzchniowych około 3000 kelwinów) na czerwone. Natomiast obłok pyłu o temperaturze zaledwie dziesięciu kelwinów ma maksimum emisji na znacznie dłuższych falach – około 0,3 milimetra – w części widma, na którą czuły jest APEX.

Więcej informacji

Badania protogwiazd w tym rejonie zostały opisane w artykule “A Herschel and APEX Census of the Reddest Sources in Orion: Searching for the Youngest Protostars”, A. Stutz et al., w Astrophysical Journal.

Źródło: ESO | Tłumaczenie: Krzysztof Czart

Liczba odsłon: 1414